ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ ફરી એકવાર વૈશ્વિક મંચ પર ભારતનો ડંકો વગાડ્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૯માં લોન્ચ કરાયેલા ભારતના મહત્વકાંક્ષી મિશન 'ચંદ્રયાન-૨' (Chandrayaan-2) ના ઓર્બિટરે અંતરિક્ષ વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી અને અભૂતપૂર્વ સફળતા પ્રાપ્ત કરી છે. ઇસરોના વૈજ્ઞાનિકો અને અમદાવાદ સ્થિત ફિઝિકલ રિસર્ચ લેબોરેટરી (PRL) ના સંશોધકો દ્વારા સંયુક્ત રીતે જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર અહેવાલ અનુસાર, ચંદ્રયાન-૨ ઓર્બિટરે ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ (South Pole) ના સૌથી અંધકારમય અને ઠંડા વિસ્તારોમાં જમીનની અંદર મોટા પ્રમાણમાં 'બરફ સ્વરૂપે પાણી' (Subsurface Water-Ice) હોવાના મજબૂત પુરાવાઓ શોધી કાઢ્યા છે.

અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે ભારતની આ સિદ્ધિ માત્ર દેશ માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર માનવજાતના ભવિષ્યના સ્પેસ મિશન્સ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થવાની છે.

'ડ્યુઅલ ફ્રીક્વન્સી રડાર'ની અદભુત કમાલ

ઇસરોના જણાવ્યા અનુસાર, ચંદ્રયાન-૨ ઓર્બિટર પર લગાવવામાં આવેલું અત્યાધુનિક પેલોડ 'ડ્યુઅલ ફ્રીક્વન્સી સિન્થેટિક અપર્ચર રડાર' (DFSAR) આ ઐતિહાસિક શોધનું હીરો બન્યું છે. આ રડાર ટેકનોલોજી ચંદ્રની સપાટીની નીચે સુધી ભેદવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. વૈજ્ઞાનિકોએ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર આવેલા એવા ઊંડા ખાડાઓ (Craters) નો અભ્યાસ કર્યો, જ્યાં અબજો વર્ષોથી સૂર્યનું કિરણ પણ પહોંચ્યું નથી અને જ્યાં તાપમાન માઈનસ ૨૪૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ (-248°C) સુધી નીચું રહે છે. એડવાન્સ રડાર પોલેરિમેટ્રિક એનાલિસિસ દ્વારા આવા ચાર મુખ્ય ખાડાઓની નીચે છુપાયેલા બરફના ભંડારની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાં 'ફોસ્ટીની' (Faustini) નામના મોટા ખાડાની અંદર સ્થિત ૧.૧ કિલોમીટર વ્યાસ ધરાવતો ક્રેટર સૌથી અગ્રણી છે.

ભવિષ્યના સ્પેસ સ્ટેશન અને મિશન્સ માટે અમૃત સમાન શોધ

અવકાશ વિજ્ઞાનના નિષ્ણાતોના મતે, ચંદ્ર પર પાણીની આટલી સચોટ શોધ થવી એ ભવિષ્યમાં ચંદ્ર પર માનવ વસાહત સ્થાપવાના વૈશ્વિક સપનાને નવી પાંખો આપશે. આ બરફના ભંડારમાંથી નીચે મુજબની જીવનરક્ષક સુવિધાઓ પ્રાપ્ત કરી શકાશે:

  • પીવાનું શુદ્ધ પાણી: અવકાશયાત્રીઓ માટે ચંદ્ર પર જ સ્થાનિક સ્તરે પાણી ઉપલબ્ધ થઈ શકશે.

  • શ્વાસ લેવા માટે ઓક્સિજન: પાણીના અણુઓ ($H_2O$) ને તોડીને ઓક્સિજન વાયુ બનાવી શકાશે.

  • રોકેટ ઈંધણ (Rocket Fuel): પાણીમાંથી હાઈડ્રોજન મેળવીને તેને ભવિષ્યના મંગળ અને અન્ય આંતરગ્રહીય મિશન્સ માટે શક્તિશાળી રોકેટ ફ્યુઅલ તરીકે વાપરી શકાશે.

ઓર્બિટર સાબિત થયું અજેય યોદ્ધો

વર્ષ ૨૦૧૯માં ચંદ્રયાન-૨ ના વિક્રમ લેન્ડરના હાર્ડ લેન્ડિંગને કારણે ભલે આખું મિશન પૂર્ણ નહોતું થઈ શક્યું, પરંતુ તેનું ઓર્બિટર ચંદ્રની કક્ષામાં સંપૂર્ણપણે કાર્યરત રાખવામાં ઇસરો સફળ રહ્યું હતું. આજે લગભગ છ વર્ષ પછી પણ આ ઓર્બિટર અવિરતપણે કાર્ય કરી રહ્યું છે અને વૈશ્વિક કક્ષાનો ડેટા મોકલી રહ્યું છે. આ મહાન સફળતાએ સાબિત કરી દીધું છે કે ભારતીય ટેકનોલોજી અને વૈજ્ઞાનિકોની જીદ સામે અંતરિક્ષના રહસ્યોને પણ ખુલ્લું થવું જ પડે છે.