ગુજરાતમાં આ વર્ષે ચોમાસાની અનિયમિતતા અને ધીમી ગતિને કારણે રાજ્યના જળાશયોની સ્થિતિ ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. સ્ટેટ ફ્લડ કંટ્રોલ સેલના તાજેતરના આંકડા મુજબ, રાજ્યના મહત્વના ૨૦૬ જળાશયોમાં હાલમાં સરેરાશ માત્ર ૪૧.૧૪% જળસંગ્રહ ઉપલબ્ધ છે. ગત વર્ષે આ જ સમયે રાજ્યના ડેમોમાં ૫૯% જેટલો પુષ્કળ પાણીનો જથ્થો હતો, જેની સરખામણીએ આ વર્ષે સીધો ૧૮% નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.

આ ચિંતાજનક આંકડાઓ વચ્ચે પણ એક ખૂબ જ હકારાત્મક અને આશાસ્પદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. ગુજરાતની જીવાદોરી સમાન ગણાતો સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમ ઉપરવાસમાંથી થઈ રહેલી પાણીની સતત આવકને કારણે ૬૫.૨૨% જેટલો ભરાઈ ચૂક્યો છે. નર્મદા ડેમની આ સપાટીને કારણે આગામી સમયમાં પીવાના પાણી અને સિંચાઈ માટેનું સંકટ ઘણું ખરું ટળી ગયું છે, જેનાથી કરોડો નાગરિકો અને ખેડૂતોએ મોટી રાહતનો શ્વાસ લીધો છે.

અડધાથી વધુ ડેમ તળિયાઝાટક: ૧૦૬ જળાશયોમાં પાણીની ગંભીર કટોકટી

રાજ્યના જળસંપત્તિ વિભાગના રિપોર્ટ અનુસાર, એક તરફ નર્મદા ડેમ ગુજરાતની તરસ છિપાવવા માટે સક્ષમ બની રહ્યો છે, તો બીજી તરફ નાના-મોટા સ્થાનિક ડેમોની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે.

  • ગંભીર આંકડા: રાજ્યના ૨૦૬ માંથી ૧૦૬ જળાશયો એવા છે જ્યાં પાણીનું સ્તર ૨૫% થી પણ ઓછું થઈ ગયું છે. જ્યારે સમગ્ર રાજ્યમાં માત્ર ૫ જ ડેમ એવા છે જે ૧૦૦% એટલે કે સંપૂર્ણ છલકાયા છે.
  • ભૌગોલિક અસમાનતા: ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ વાત કરીએ તો કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતના વિસ્તારોમાં સૌથી ઓછો જળસંગ્રહ નોંધાયો છે, જ્યાં કચ્છમાં જળસ્તર ઘટીને માત્ર ૨૪.૩૮% એ પહોંચી ગયું છે.

ખેડૂતો અને જગતના તાત માટે ચિંતા વચ્ચે આશાનું કિરણ

આ વર્ષે ઓછો જળસંગ્રહ હોવાના કારણે ધરતીપુત્રોના જીવ અધ્ધર થઈ ગયા હતા. જો સ્થાનિક ડેમોમાં પાણી ન હોય, તો શિયાળુ અને ઉનાળુ પાક માટે સિંચાઈનું સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. પરંતુ નર્મદા નહેરનું નેટવર્ક આ કપરા સમયમાં આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે.

  • નર્મદાની સંજીવની: સરદાર સરોવર ડેમમાં ૬૫% થી વધુ પાણી હોવાનો સીધો અર્થ એ છે કે, ભલે સ્થાનિક નદીઓ કે ડેમ કોરા કટ હોય, પણ નર્મદાના નીર નહેર મારફતે છેવાડાના ગામડાઓ સુધી પહોંચાડી શકાશે.
  • લાગણીસભર સ્થિતિ: સુકાઈ રહેલા ખેતરો અને પાણી માટે વલખા મારતા પશુ-પક્ષીઓ માટે નર્મદાના પાણીની આ સપાટી એક નવું જીવન લઈને આવી છે. ગુજરાતના લોકો માટે આ માત્ર પાણીના આંકડા નથી, પરંતુ આવતીકાલની રોજીરોટી અને અન્ન સુરક્ષાની ગેરંટી છે.

પાવર હાઉસ શરૂ થતાં વીજ ઉત્પાદનમાં પણ ગતિ આવશે

નર્મદા ડેમમાં જળસપાટી વધવાની સાથે જ તેના હાઇડ્રો પાવર સ્ટેશનો (નદી કિનારાના પાવર હાઉસ) પણ સક્રિય કરવામાં આવ્યા છે. આનાથી રાજ્યને ગ્રીન એનર્જી એટલે કે જળ-વીજળીનો મોટો જથ્થો મળશે. પાણીની સાથે-સાથે વીજળીની કટોકટી હળવી થવી એ ઉદ્યોગો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારો માટે બેવડી રાહત સમાન છે.