ભારતના ટેક્નોલોજી અને સોફ્ટવેર સર્વિસિસ ઉદ્યોગમાં 'સાઇલેન્ટ લેઓફ્સ' (Silent Layoffs) અને કર્મચારીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો હવે સામાન્ય બાબત બનતો જઈ રહ્યો છે. ઉદ્યોગમાં વધતી સ્પર્ધા વચ્ચે કંપનીઓ ઉત્પાદકતા (Productivity) વધારવા પર વધુ ભાર મૂકી રહી છે, જેના પરિણામે ચાલુ કેલેન્ડર વર્ષ દરમિયાન 25,000થી 35,000 નોકરીઓ જવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

આ નવો ટ્રેન્ડ ભારતના અંદાજે 315 અબજ ડોલરના IT સર્વિસિસ ઉદ્યોગમાં ચાલી રહેલા મોટા પુનર્ગઠન (Restructuring)નો એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો દર્શાવે છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી ધીમા બિઝનેસ વાતાવરણનો સામનો કર્યા બાદ કંપનીઓ હવે કોરોના મહામારી દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં કરવામાં આવેલી ભરતીને સંતુલિત કરવા માટે કર્મચારીઓની સંખ્યા ફરી ગોઠવી રહી છે.

હજારો IT કર્મચારીઓની નોકરી ગઈ

સ્ટાફિંગ કંપની TeamLeaseના અંદાજ મુજબ, મે 2026 સુધીમાં 10,000થી 15,000 ટેક્નોલોજી પ્રોફેશનલ્સ સાઇલેન્ટ લેઓફ્સનો ભોગ બની ચૂક્યા છે. કંપનીના અંદાજ પ્રમાણે વર્ષના અંત સુધીમાં કુલ 25,000થી 35,000 નોકરીઓ જવાની શક્યતા છે.

બીજી તરફ, CIEL HR Servicesના અંદાજ મુજબ 2026 દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં આશરે 12,000 નોકરીઓ સમાપ્ત કરવામાં આવી છે અને વર્ષના અંત સુધીમાં કુલ 18,000થી 21,000 કર્મચારીઓ નોકરી ગુમાવી શકે છે.

જો આ અંદાજ સાચા સાબિત થશે તો 2025 અને 2026 દરમિયાન મળીને લગભગ 43,000 નોકરીઓ પર અસર થઈ શકે છે.

TCS અને Accenture પછી હવે 'Silent Exit'નો ટ્રેન્ડ

ગયા વર્ષે Tata Consultancy Services (TCS) અને વૈશ્વિક ટેક્નોલોજી કંપની Accentureએ મળીને વિશ્વભરમાં 23,000થી વધુ કર્મચારીઓની છટણીની જાહેર જાહેરાત કરી હતી.

પરંતુ આ વર્ષે સ્થિતિ અલગ છે. હાલની છટણી મોટા ભાગે 'Silent Exit' સ્વરૂપે થઈ રહી છે. એટલે કે કંપનીઓ કોઈ સત્તાવાર લેઓફની જાહેરાત કર્યા વગર પરફોર્મન્સ રિવ્યૂ અને **સ્કિલ્સની પ્રાસંગિકતા (Skill Relevance)**ના આધારે કર્મચારીઓને બહાર કરી રહી છે.

2025 અને 2026 વચ્ચે શું બદલાયું?

TeamLease અનુસાર, 2025 દરમિયાન કંપનીઓનું મુખ્ય ધ્યાન કોરોના સમયગાળા દરમિયાન થયેલી વધારાની ભરતીને સંતુલિત કરવા પર હતું.

જ્યારે 2026માં કંપનીઓ તેમના સમગ્ર વર્કફોર્સ સ્ટ્રક્ચરને ફરીથી ગોઠવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.

હાલની છટણી પહેલાથી કેવી રીતે અલગ છે?

TeamLeaseનું કહેવું છે કે આ વખતે કર્મચારીઓની સંખ્યામાં ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ માત્ર બિઝનેસમાં મંદી નથી.

હાલના લેઓફ્સ પાછળના મુખ્ય કારણો આ છે:

  • આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)થી વધતી ઉત્પાદકતા
  • કર્મચારીઓની કુશળતા (Skill Gap)માં વધારો
  • સંસ્થાકીય માળખાને વધુ સરળ બનાવવાના પ્રયાસો
  • ઓટોમેશનનો વધતો ઉપયોગ

જોકે FY26 દરમિયાન ભરતીમાં થોડો સુધારો નોંધાયો હતો, તેમ છતાં કંપનીઓએ ચોક્કસ વિભાગોમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવાનું ચાલુ રાખ્યું.

હવે મોટા પાયે નહીં, પરંતુ ટાર્ગેટેડ લેઓફ્સ

TeamLeaseના જણાવ્યા મુજબ, વ્યાપક સ્તરે થયેલું વર્કફોર્સ કરેકશન હવે લગભગ પૂર્ણ થઈ ગયું છે.

આગામી સમયમાં કંપનીઓ મોટા પાયે છટણી કરતાં વધુ ધ્યાન નીચેના મુદ્દાઓ પર આપશે:

  • બિનજરૂરી પદો દૂર કરવા
  • એકસરખી જવાબદારીઓ ધરાવતા હોદ્દાઓનું વિલીનીકરણ
  • મેનેજમેન્ટના વધારાના સ્તરો ઘટાડવા

દેશની ટોચની પાંચ IT કંપનીઓમાં કર્મચારીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો

FY26 દરમિયાન ભારતની પાંચ સૌથી મોટી IT કંપનીઓ:

  • Tata Consultancy Services (TCS)
  • Infosys
  • HCLTech
  • Wipro
  • Tech Mahindra

આ પાંચેય કંપનીઓમાં મળીને કુલ 7,389 કર્મચારીઓનો નેટ ઘટાડો નોંધાયો છે.

FY25 દરમિયાન આ જ કંપનીઓએ મળીને 12,718 નવા કર્મચારીઓની ભરતી કરી હતી.

FY26 દરમિયાન:

  • TCSએ 23,460 કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડી
  • જ્યારે Infosysએ આશરે 5,000 નવા કર્મચારીઓની ભરતી કરી

GCC અને સ્ટાર્ટઅપ્સમાં પણ પુનર્ગઠન

ઉદ્યોગના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, IT સર્વિસિસ કંપનીઓ ઉપરાંત Global Capability Centres (GCCs) અને સ્ટાર્ટઅપ્સ પણ પોતાના સંગઠનનું પુનર્ગઠન કરી રહ્યા છે.

તે અંતર્ગત:

  • કામગીરી વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવી
  • એકસરખા હોદ્દા દૂર કરવું
  • ઓટોમેશનનો ઝડપી સ્વીકાર

જેમા મુખ્ય પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.

CIEL HR અનુસાર, વર્ષ 2025 દરમિયાન IT સર્વિસિસ, સ્ટાર્ટઅપ્સ, VFX, મીડિયા ઓપરેશન્સ અને ટેક્નોલોજી આધારિત પુનર્ગઠનને કારણે આશરે 22,000 નોકરીઓ સમાપ્ત થઈ હતી.

2026માં અત્યાર સુધી થયેલા લગભગ 12,000 લેઓફ્સ પાછળ મુખ્ય કારણ મોટી ટેક્નોલોજી કંપનીઓ અને GCCમાં ચાલી રહેલા પુનર્ગઠન છે.

નિષ્ણાતોએ શું કહ્યું?

CIEL HRના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને CEO આદિત્ય નારાયણ મિશ્રાએ જણાવ્યું:

"અમે જે વર્કફોર્સમાં ઘટાડો જોઈ રહ્યા છીએ તે મુખ્યત્વે કંપનીઓ પોતાની કાર્યપદ્ધતિને ફરીથી ગોઠવી રહી છે તેના કારણે છે."

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે હાલનો ટ્રેન્ડ વ્યાપક બેરોજગારી નહીં પરંતુ વર્કફોર્સ રિ-અલાઇનમેન્ટ (Workforce Realignment) તરીકે જોવો જોઈએ.

તેમના જણાવ્યા અનુસાર:

"લેઓફ્સ ચર્ચાનો વિષય બને છે, પરંતુ તે વર્કફોર્સમાં ચાલી રહેલા મોટા પરિવર્તનનો માત્ર એક ભાગ છે. કંપનીઓ કેટલાક વિભાગોમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડી રહી છે, પરંતુ સાથે સાથે ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને મહત્વપૂર્ણ હોદ્દાઓ માટે ભરતી પણ કરી રહી છે."

કઈ સ્કિલ્સની સૌથી વધુ માંગ છે?

TeamLease Digitalની CEO નીતિ શર્માએ જણાવ્યું કે હવે ભરતીની માંગ નીચેના વિશેષ ક્ષેત્રોમાં વધુ કેન્દ્રિત થઈ રહી છે:

  • આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)
  • ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ
  • સાયબર સિક્યોરિટી
  • પ્લેટફોર્મ એન્જિનિયરિંગ
  • GCCમાં એન્જિનિયરિંગ સંબંધિત હોદ્દાઓ

બીજી તરફ, નિયમિત અને સરળતાથી ઓટોમેશન થઈ શકે તેવા કાર્યો સાથે જોડાયેલા હોદ્દાઓ પર સતત દબાણ વધી રહ્યું છે.

AI યુગે IT ઉદ્યોગની વ્યાખ્યા બદલી

Accentureના ભૂતપૂર્વ મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સતીશ વિશ્વનાથનએ જણાવ્યું:

"AIનો યુગ IT અને કન્સલ્ટિંગ ઉદ્યોગમાં વર્કફોર્સની જૂની વ્યાખ્યા બદલી રહ્યો છે."

તેમણે વધુમાં કહ્યું:

"તેનો અર્થ એવો નથી કે લોકો હવે મહત્વના નથી, પરંતુ હવે કર્મચારીઓનું મૂલ્ય કયા આધારે નક્કી થશે તેની વ્યાખ્યા બદલાઈ રહી છે."

તેમના જણાવ્યા મુજબ કંપનીઓ હવે 'Labour Scale' આધારિત મોડેલમાંથી બહાર આવીને 'Cognitive Leverage' એટલે કે જ્ઞાન, બુદ્ધિ અને AI આધારિત કાર્યક્ષમતા પર આધારિત મોડેલ તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે.