વિશ્વ મંચ પર ભારતનું કદ સતત વધી રહ્યું છે ત્યારે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) માં ભારતને કાયમી સભ્યપદ (Permanent Seat) મળે તેવી માંગ વૈશ્વિક સ્તરે વધુ તીવ્ર બની છે. અમેરિકા, ફ્રાન્સ, બ્રિટન અને રશિયા જેવા શક્તિશાળી દેશોએ પણ ભારતના આ દાવાને ખુલ્લું સમર્થન આપ્યું છે, જે દરેક ભારતીય માટે ગૌરવની ક્ષણ છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી સંસ્થા ગણાતી સુરક્ષા પરિષદમાં કાયમી સભ્ય બનવા માટેની વાસ્તવિક પ્રક્રિયા શું છે? ભારતને વિશ્વના નકશા પર તેનું હકનું સ્થાન મેળવવા માટે કેટલા દેશોના સાથની જરૂર પડશે? આવો વિગતવાર સમજીએ આ આખી વૈશ્વિક ચૂંટણીનું ગણિત.

UNSCનું માળખું: અત્યારની શું સ્થિતિ છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં કુલ ૧૫ સભ્ય દેશો હોય છે, જેને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે: ૧. કાયમી સભ્યો (P5): અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, રશિયા અને ચીન. આ પાંચ દેશો પાસે 'વીટો પાવર' (Veto Power) છે, એટલે કે જો કોઈ એક દેશ પણ વિરોધ કરે તો પ્રસ્તાવ પાસ થઈ શકતો નથી. ૨. બિન-કાયમી સભ્યો: ૧૦ દેશો, જે દર ૨ વર્ષ માટે ચૂંટાય છે. ભારત અત્યાર સુધી ૮ વખત બિન-કાયમી સભ્ય તરીકે ચૂંટાઈ ચૂક્યું છે, જે તેની મજબૂત વૈશ્વિક છબી દર્શાવે છે.

જીતવા માટે ભારતે મેળવવો પડશે આટલા દેશોનો સાથ

UNSC માં કાયમી સભ્યપદ મેળવવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિયમો મુજબ ખૂબ જ જટિલ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે. ભારત માટે આ જીતનો રસ્તો નીચે મુજબના બે તબક્કા પર નિર્ભર કરે છે:

  • જનરલ એસેમ્બલીમાં બે-તૃત્યાંશ બહુમતી: સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UNGA) માં કુલ ૧૯૩ સભ્ય દેશો છે. કાયમી સભ્ય બનવા માટેના સુધારા પ્રસ્તાવને પાસ કરાવવા માટે ભારતે ઓછામાં ઓછા ૧૨૯ દેશોનો સાથ મેળવવો અનિવાર્ય છે.
  • P5 દેશોની સહમતિ (સૌથી મોટો પડકાર): ૧૨૯ દેશોના સમર્થન બાદ પણ, સુરક્ષા પરિષદના પાંચેય કાયમી સભ્યો (P5) માંથી કોઈ પણ દેશ આ પ્રસ્તાવ પર વીટો ન વાપરે તે જરૂરી છે. હાલ ચીન સિવાયના તમામ ૪ દેશો ભારતના પક્ષમાં છે, જે ભારતની ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) જીત દર્શાવે છે.

આખી દુનિયા કેમ ઈચ્છે છે કે ભારત કાયમી સભ્ય બને?

ભારતનો દાવો માત્ર વસ્તીના આધારે નથી, પરંતુ વૈશ્વિક શાંતિમાં ભારતના સકારાત્મક યોગદાનના કારણે છે. જ્યારે પણ વિશ્વ પર કોઈ સંકટ આવ્યું છે—ભલે તે કોરોના મહામારી દરમિયાન વેક્સિનની મદદ હોય કે યુદ્ધના સમયે શાંતિ દૂતની ભૂમિકા—ભારતે હંમેશા 'વસુધૈવ કુટુંબકમ' (આખી ધરતી મારો પરિવાર છે) ની ભાવના સાથે કામ કર્યું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના શાંતિ મિશનો (UN Peacekeeping) માં પણ ભારતીય સૈનિકોએ હંમેશા સૌથી મોટું યોગદાન આપ્યું છે.