ગુજરાતમાં તમાકુ અથવા નિકોટિનયુક્ત ગુટખા અને પાન મસાલા પરનો પ્રતિબંધ રાજ્ય સરકારે વધુ એક વર્ષ માટે લંબાવ્યો છે. કમિશનર ઓફ ફૂડ સેફ્ટી દ્વારા જાહેર કરાયેલા આદેશ મુજબ 13 સપ્ટેમ્બર 2026થી 12 સપ્ટેમ્બર 2027 સુધી આવા ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન, સંગ્રહ, વિતરણ અને વેચાણ પર પ્રતિબંધ રહેશે.

ગુજરાતમાં આવા ઉત્પાદનો સામેનો પ્રતિબંધ વર્ષ 2012થી અમલમાં છે અને સમયાંતરે તેને વધુ એક વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવે છે.

અલગ વસ્તુઓ વેચીને ગુટખા તૈયાર કરવાનો પ્રયાસ પણ દાયરામાં

આ પ્રતિબંધ માત્ર તૈયાર ગુટખા અથવા પાન મસાલાના પેકેટ પૂરતો મર્યાદિત નથી. એવા અલગ-અલગ ઘટકોને પણ નિયમોના દાયરામાં લેવામાં આવ્યા છે, જેને ભેગા કરીને અંતિમ ઉત્પાદન તરીકે તમાકુ અથવા નિકોટિનયુક્ત ગુટખા અથવા પાન મસાલા તૈયાર કરી શકાય. એટલે કે, પ્રતિબંધિત અંતિમ ઉત્પાદન તૈયાર કરવાના હેતુથી તેના ઘટકો અલગ-અલગ વેચીને નિયમમાંથી બચવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે તો પણ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર સામે લાગુ કાયદા હેઠળ કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ છે.

આરોગ્યના જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય

સરકારની રજૂઆતમાં તમાકુ અને નિકોટિનયુક્ત ઉત્પાદનોના સેવનથી થતા આરોગ્યના જોખમ અંગે સંશોધનોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ટાટા મેમોરિયલ હોસ્પિટલ અને ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફન્ડામેન્ટલ રિસર્ચ સહિતની સંસ્થાઓના સંશોધનોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તમાકુનો ઉપયોગ મોઢાના કેન્સર સહિત અનેક ગંભીર બીમારીઓના જોખમ સાથે સંકળાયેલો છે. WHO પણ તમાકુના ઉપયોગને ગંભીર આરોગ્ય જોખમ તરીકે ઓળખાવે છે.

GATSના આંકડા જૂના સર્વેના છે

સરકારી આદેશમાં **Global Adult Tobacco Survey (GATS)**ના અગાઉના સર્વેના આંકડાઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ભારતમાં 35 ટકા પુખ્ત લોકો કોઈને કોઈ સ્વરૂપે તમાકુનો ઉપયોગ કરતા હોવાનું અને 21 ટકા લોકો smokeless tobaccoનો ઉપયોગ કરતા હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, આ આંકડાઓને 2026ના વર્તમાન આંકડા તરીકે રજૂ કરવા યોગ્ય નથી. આ અગાઉના GATS સર્વેના આંકડા છે.

તમામ તમાકુ ઉત્પાદનો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ નથી

અહીં મહત્વની સ્પષ્ટતા એ છે કે ગુજરાતમાં તમામ પ્રકારના તમાકુ ઉત્પાદનો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકાયો નથી. હાલનો આદેશ ખાસ કરીને તમાકુ અથવા નિકોટિન ધરાવતા ગુટખા અને પાન મસાલાના ઉત્પાદન, સંગ્રહ, વિતરણ અને વેચાણ અંગે છે. સરકારી આદેશમાં 100 ટકા Export-Oriented Units (EOUs) માટે પણ ચોક્કસ અપવાદની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

13 સપ્ટેમ્બરથી નવો સમયગાળો શરૂ

હાલનો પ્રતિબંધ પૂરો થયા બાદ 13 સપ્ટેમ્બર 2026થી નવો એક વર્ષનો સમયગાળો શરૂ થશે, જે 12 સપ્ટેમ્બર 2027 સુધી અમલમાં રહેશે. આ દરમિયાન રાજ્યમાં તમાકુ અથવા નિકોટિનયુક્ત ગુટખા અને પાન મસાલાના ઉત્પાદન, સંગ્રહ, વિતરણ અને વેચાણ સામે પ્રતિબંધ યથાવત રહેશે.