સાયબર ફ્રોડ અને સ્પામ કોલ્સની વધતી સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને ટેલિકોમ ક્ષેત્રમાં કોલ કરનારની ઓળખ દર્શાવવાની નવી વ્યવસ્થાને લઈને ચર્ચા થઈ રહી છે. અહેવાલ મુજબ, 1 નવેમ્બર, 2026થી મોબાઈલ ફોન પર કોલ કરનાર વ્યક્તિનું નામ દર્શાવવાની સુવિધા લાગુ કરવાની તૈયારી છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવે ત્યારે સ્ક્રીન પર માત્ર મોબાઈલ નંબર જ નહીં, પરંતુ કોલ કરનારનું નામ પણ દેખાડવાનો હેતુ છે.

આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ગ્રાહકોને કોલ રિસીવ કરતાં પહેલાં કોલ કરનારની ઓળખ અંગે વધુ માહિતી આપવાનો અને સ્પામ તથા છેતરપિંડીવાળા કોલ્સ સામે જાગૃતિ વધારવાનો છે. જોકે, આ નિયમની અંતિમ અમલવારી અને તેની લાગુ પડતી શરતો અંગે સત્તાવાર માહિતીની પુષ્ટિ કરવી જરૂરી છે.

કેવી રીતે કામ કરશે કોલરનું નામ દર્શાવતી સુવિધા?

હાલમાં અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવે ત્યારે સામાન્ય રીતે ફોનની સ્ક્રીન પર નંબર દેખાય છે. કોલ કરનારનું નામ ફોનમાં સેવ કરેલું ન હોય તો વ્યક્તિ માટે તરત ઓળખવું મુશ્કેલ બને છે. આવી સ્થિતિમાં ઘણા લોકો મહત્ત્વનો કોલ હશે એમ માનીને ફોન ઉપાડી લે છે, પરંતુ કેટલીક વખત આવા કોલ સ્પામ અથવા ઠગાઈ સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.

નવી વ્યવસ્થાનો હેતુ કોલ કરનારના નંબરની સાથે ટેલિકોમ કંપનીના સબસ્ક્રાઇબર રેકોર્ડમાં નોંધાયેલું નામ પણ દર્શાવવાનો છે. SIM કાર્ડ ખરીદતી વખતે ગ્રાહક દ્વારા આપવામાં આવેલી વિગતોના આધારે નામ ઓળખવામાં મદદ મળી શકે છે.

આ સુવિધાથી ફોન રિસીવ કરતાં પહેલાં ગ્રાહકોને કોલ કરનાર વિશે વધારાની માહિતી મળશે. તેના આધારે તેઓ કોલ ઉપાડવો કે નહીં તે નક્કી કરી શકશે. ખાસ કરીને અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા વારંવારના કોલ્સથી પરેશાન લોકો માટે આ વ્યવસ્થા ઉપયોગી બની શકે છે.

વૃદ્ધો અને સામાન્ય ગ્રાહકોને મળી શકે મદદ

સ્પામ કોલ્સ અને સાયબર ઠગાઈના કિસ્સાઓમાં ઘણી વખત ઠગો બેંક, સરકારી કચેરી, કંપની અથવા અન્ય વિશ્વસનીય સંસ્થાના પ્રતિનિધિ હોવાનો દાવો કરે છે. અજાણ્યા કોલ પર વિશ્વાસ રાખીને વાતચીત શરૂ કરવાથી લોકો છેતરપિંડીનો ભોગ બની શકે છે.

કોલ કરનારનું નામ સ્ક્રીન પર દેખાય તો ગ્રાહકોને કોલ અંગે પ્રાથમિક અંદાજ મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો અને ડિજિટલ સેવાઓનો ઓછો અનુભવ ધરાવતા લોકો માટે આ પ્રકારની ઓળખ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

જોકે, નામ દેખાવાથી જ કોલની વિશ્વસનીયતા સંપૂર્ણપણે સાબિત થતી નથી. તેથી કોલ કરનારની ઓળખ અંગે શંકા હોય તો તેની વાત પર તરત વિશ્વાસ કરવાને બદલે સ્વતંત્ર રીતે ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.

2G અને 3G નેટવર્ક પર મળશે કે નહીં સુવિધા?

અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, આ સુવિધા 2G અને 3G નેટવર્ક પર ઉપલબ્ધ નહીં હોય, જ્યારે 4G અને 5G જેવા નવા નેટવર્કનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકોને તેનો લાભ મળી શકે છે. આથી જૂના નેટવર્ક અથવા ફીચર ફોનનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકોને સુવિધા મળશે કે નહીં તે અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.

સુવિધાની વાસ્તવિક ઉપલબ્ધતા મોબાઈલ નેટવર્ક, ટેલિકોમ કંપનીની ટેક્નિકલ વ્યવસ્થા અને અમલ માટે નક્કી કરવામાં આવેલી શરતો પર આધારિત હોઈ શકે છે. તેથી તમામ ગ્રાહકોને એકસાથે આ સુવિધા મળશે એવું માનતા પહેલાં સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા તપાસવી યોગ્ય રહેશે.

નામ દેખાય તો પણ સાવચેતી રાખવી જરૂરી

કોલ કરનારનું નામ સ્ક્રીન પર દેખાવાથી સ્પામ અને ઠગાઈવાળા કોલ્સ ઓળખવામાં મદદ મળી શકે છે, પરંતુ દરેક કોલ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે તેની ખાતરી મળતી નથી. સાયબર ઠગો ખોટી ઓળખ આપીને અથવા વિશ્વસનીય સંસ્થાના નામનો ઉપયોગ કરીને લોકોને ફસાવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.

આથી, અજાણ્યા કોલ પર વાત કરતી વખતે નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે:

  • કોઈની સાથે બેંક ખાતાની વિગતો, પાસવર્ડ કે OTP શેર ન કરો.

  • કોલ કરનાર વ્યક્તિ પોતાને બેંક અથવા સરકારી વિભાગનો કર્મચારી ગણાવે તો તેની ઓળખની સ્વતંત્ર રીતે ખાતરી કરો.

  • શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક કરવાનું ટાળો અને અજાણી એપ્લિકેશન ઇન્સ્ટોલ ન કરો.

  • કોઈ વ્યક્તિ તાત્કાલિક પૈસા મોકલવા માટે દબાણ કરે તો પહેલાં તેની સત્યતા ચકાસો.