કલ્પના કરો કે તમારા હાથમાં પાણીનો એક ગ્લાસ છે. તમે ખૂબ ગુસ્સામાં છો અને તે પાણીને જોઈને નકારાત્મક શબ્દો બોલી રહ્યા છો. સામાન્ય રીતે મોટાભાગના લોકો માનશે કે પાણી પર તેનો કોઈ અસર થતી નથી. પરંતુ જાપાનના સંશોધક ડૉ. મસારૂ ઇમોટોએ એવો દાવો કર્યો હતો કે પાણી માત્ર નિર્જીવ પ્રવાહી નથી, પરંતુ તે શબ્દો, ભાવનાઓ અને વિચારોની અસર ગ્રહણ કરી શકે છે.
ભારતીય પરંપરામાં પણ પાણી પ્રત્યે વિશેષ આદર જોવા મળે છે. ઘણા ધાર્મિક વિધિ-વિધાનોમાં મંત્રોચ્ચાર સાથે પાણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અને તેને પવિત્ર માનવામાં આવે છે. ગામડાઓમાં અભિમંત્રિત પાણી આપવાની માન્યતાઓ આજે પણ જોવા મળે છે. આ માન્યતાઓ પાછળનો મૂળ ભાવ એ છે કે પાણીમાં કોઈ પ્રકારની ગ્રહણશક્તિ હોઈ શકે છે.
1990ના દાયકામાં ડૉ. ઇમોટોએ પાણી પર શબ્દો અને સંગીતની અસર અંગે પ્રયોગો કર્યા હતા. તેમણે અલગ-અલગ સ્થળોથી પાણી એકત્ર કરીને નાની કાચની બોટલોમાં ભર્યું. કેટલીક બોટલો પર “પ્રેમ”, “આભાર” અને “શાંતિ” જેવા સકારાત્મક શબ્દો લખાયા, જ્યારે કેટલીક પર નકારાત્મક શબ્દો લખાયા. કેટલાક નમૂનાઓને મધુર સંગીત સંભળાવવામાં આવ્યું અને કેટલાકને ભારે અવાજવાળું સંગીત.
પછી આ પાણીના ટીપાંને લગભગ -25 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાને જમાવવામાં આવ્યા. બરફ ઓગળવાની શરૂઆત થાય ત્યારે માઇક્રોસ્કોપ અને હાઈ-સ્પીડ કેમેરાની મદદથી તેમના ફોટોગ્રાફ લેવામાં આવ્યા. ઇમોટોના જણાવ્યા મુજબ સકારાત્મક શબ્દો અને સંગીત સાથે જોડાયેલા નમૂનાઓમાં સુંદર અને સમમિતિવાળા સ્ફટિક જેવા આકારો દેખાયા, જ્યારે નકારાત્મક શબ્દો સાથે જોડાયેલા નમૂનાઓમાં અનિયમિત અને વિખરાયેલા આકારો જોવા મળ્યા.
આ પ્રયોગોને વિશ્વભરમાં ભારે ચર્ચા મળી. ઇમોટોએ તારણ આપ્યું કે શબ્દો અને ભાવનાઓમાં ઊર્જા હોય છે અને તે પાણીની રચનાને અસર કરી શકે છે. આ વિચારના આધારે ઘણા લોકોએ પ્રશ્ન પૂછ્યો કે જો માનવ શરીરનો મોટો ભાગ પાણીથી બનેલો છે, તો સકારાત્મક અને નકારાત્મક વિચારો આપણા શરીર પર પણ અસર કરી શકે?
અહીં એક મહત્વની બાબત સમજવી જરૂરી છે. આધુનિક વૈજ્ઞાનિક સમુદાય ડૉ. ઇમોટોના આ પ્રયોગોને વ્યાપક રીતે સ્વીકારતો નથી. ઘણા વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે પ્રયોગોની પદ્ધતિ, પરિણામોની પસંદગી અને પુનરાવર્તિત પરીક્ષણોની અછતને કારણે આ દાવાઓને મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવા માનવામાં આવી શકતા નથી. એટલે કે “પાણી પાસે યાદશક્તિ છે” અથવા “શબ્દો પાણીનો આકાર બદલી દે છે” એવો દાવો હજી વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયો નથી.
તેમ છતાં, સકારાત્મક વાણી, શાંતિપૂર્ણ વિચારો અને સારા સંબંધો માનસિક અને શારીરિક આરોગ્ય માટે લાભદાયક છે, તે બાબતે પૂરતા વૈજ્ઞાનિક પુરાવા ઉપલબ્ધ છે. સતત ગુસ્સો, તણાવ, ઈર્ષ્યા અને નકારાત્મકતા શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ વધારી શકે છે, જ્યારે પ્રેમ, આભાર અને સકારાત્મકતા માનસિક સુખાકારીમાં મદદરૂપ બને છે.
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં “મીઠું બોલો”, “સારા વિચારો રાખો” અને “આભાર માનો” જેવા સંદેશો સદીઓથી આપવામાં આવ્યા છે. ડૉ. ઇમોટોના પ્રયોગો વૈજ્ઞાનિક રીતે વિવાદાસ્પદ હોવા છતાં, તેમણે લોકોનું ધ્યાન આ તરફ દોર્યું કે શબ્દો અને ભાવનાઓ આપણા જીવન પર ઊંડી અસર કરી શકે છે.
અંતે સૌથી મોટો પાઠ કદાચ એટલો જ છે કે વાણીમાં સર્જન અને વિનાશ બંનેની શક્તિ રહેલી છે. સકારાત્મક શબ્દો સંબંધોને મજબૂત બનાવે છે, મનને શાંત રાખે છે અને જીવનમાં સારા વાતાવરણનું નિર્માણ કરે છે. તેથી પાણીનો ગ્લાસ પીતા પહેલાં નહીં તો ઓછામાં ઓછું જીવન જીવતા પહેલાં એક સકારાત્મક વિચાર જરૂર ઉમેરવો જોઈએ.
સોશિયલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાવ