ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક વારસાની વાત થાય અને જામનગરની વિશ્વપ્રસિદ્ધ 'બાંધણી' નો ઉલ્લેખ ન થાય તે શક્ય જ નથી. શુક્રપ્રસંગ હોય, લગ્નોત્સવ હોય કે તહેવાર, દરેક ભારતીય સ્ત્રીના શૃંગારમાં જામનગરી બાંધણી એક ખાસ સ્થાન ધરાવે છે. પરંતુ આ માત્ર એક કાપડ કે પોશાક નથી; આની પાછળ વણાયેલી છે પેઢીઓ જૂની કલા, હજારો સ્થાનિક કારીગરોના હાથનો જાદુ અને તેમનો અનંત પ્રેમ.

૧. દરેક દોરાની ગાંઠમાં છુપાયેલું કારીગરોનું સમર્પણ

બાંધણી બનાવવી એ માત્ર મશીનનું કામ નથી, પરંતુ ધીરજ અને સચોટતાનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. કાપડ પર ઝીણા ટપકાં (બિંદુ) ઉપસાવીને તેને દોરા વડે બાંધવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઝીણવટભરી હોય છે.

  • લાગણીસભર પાસું: એક સાડી પર હજારો અને ક્યારેક લાખો નાના-નાના દોરાઓ હાથેથી બાંધવામાં આવે છે. જામનગરના ઘરોમાં બેસીને આ કળા કરતી મહિલાઓ પોતાના પ્રેમ અને સમર્પણને કાપડના એક-એક તાણાવાણામાં વણી લે છે.

  • આત્મનિર્ભરતાનું પ્રતિક: જામનગર અને આસપાસના ગ્રામીણ વિસ્તારોની હજારો મહિલાઓ ઘરે બેસીને આ બાંધકામ (Tying Process) દ્વારા આજીવિકા મેળવે છે, જે તેમને આત્મનિર્ભર અને સશક્ત બનાવે છે.

  • ૨. કુદરતી પાણીનો જાદુ અને અમર રંગો

    વિશ્વમાં ઘણી જગ્યાએ ટાઈ-એન્ડ-ડાઈ (Tie & Dye) નું કામ થાય છે, પરંતુ જામનગરની બાંધણી જેવા ચમકદાર અને પાકા રંગો બીજે ક્યાંય જોવા મળતા નથી.

      

    • સ્થાનિક રહસ્ય: જામનગરના કંકુ, ગલગોટા અને કુદરતી રંગો ઉપરાંત અહીંના પાણીના ગુણધર્મો કાપડ પર રંગોને એટલા પાકા અને તેજસ્વી બનાવે છે કે દાયકાઓ પછી પણ બાંધણીની ચમક એવી ને એવી જ રહે છે.

    • દોરંગ અને ઘર્ચોળા: જામનગરી 'ઘર્ચોળા', 'ચંદનખડી' અને 'દોરંગ-રંગાટી' (બે રંગોનું અનોખું મિશ્રણ) કળા શ્રદ્ધા અને સૌભાગ્યનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.