જાપાને ભારતના મહત્ત્વાકાંક્ષી હાઈ-સ્પીડ રેલ (બુલેટ ટ્રેન) કાર્યક્રમને ફરી એકવાર મજબૂત સમર્થન આપ્યું છે. બંને દેશોએ 2027 સુધીમાં મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર (MAHSR)ના પ્રાથમિક તબક્કા પર વ્યાવસાયિક સેવા શરૂ કરવાના ભારતના લક્ષ્યને સમર્થન આપ્યું છે.
નવી દિલ્હીમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને જાપાનના વડાપ્રધાન સનાએ તાકાઈચી વચ્ચે થયેલી દ્વિપક્ષીય બેઠક દરમિયાન આગામી પેઢીની મોબિલિટી અને ભવિષ્યના હાઈ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ્સમાં સહયોગ વધારવા પર સહમતી વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
નેક્સ્ટ જનરેશન મોબિલિટી માટે સહયોગ
ભારત અને જાપાને "નેક્સ્ટ જનરેશન મોબિલિટી પાર્ટનરશિપ" માટે સમજૂતી કરાર (MoC) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ ભાગીદારી હેઠળ જાપાનની અદ્યતન પરિવહન ટેકનોલોજી અને ભારતની ઉત્પાદન ક્ષમતા, કુશળ માનવશક્તિ તથા વિશાળ પરિવહન બજારને એકસાથે જોડવામાં આવશે.
વડાપ્રધાન મોદીએ જાપાની કંપનીઓને ભારતના આગામી 7,000 કિલોમીટર લાંબા રાષ્ટ્રીય હાઈ-સ્પીડ રેલ નેટવર્કના વિકાસમાં ભાગ લેવા આમંત્રણ આપ્યું છે.
મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ
508 કિલોમીટર લાંબો મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર ભારતનો પ્રથમ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ છે, જે જાપાનની વિશ્વપ્રસિદ્ધ શિંકાનસેન ટેકનોલોજી અને સલામતી ધોરણો પર આધારિત છે.
આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા બાદ મુંબઈથી અમદાવાદ વચ્ચેનો મુસાફરી સમય હાલના લગભગ 8થી 9 કલાકમાંથી ઘટીને 2 કલાકથી પણ ઓછો થઈ જશે. ટ્રેનોની મહત્તમ ડિઝાઇન સ્પીડ 350 કિમી પ્રતિ કલાક રહેશે, જ્યારે વ્યાવસાયિક કામગીરી દરમિયાન તે 320 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે દોડશે.
સપ્ટેમ્બર 2017માં શરૂ થયેલા આ પ્રોજેક્ટના પ્રથમ તબક્કાની વ્યાવસાયિક સેવા 2027 સુધી શરૂ કરવાનો લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો છે.
12 સ્ટેશનોને જોડતો કોરિડોર
આ કોરિડોર મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને દાદરા અને નગર હવેલીમાંથી પસાર થશે અને નીચેના 12 સ્ટેશનોને જોડશે:
મુંબઈ (BKC), થાણે, વિરાર, બોઈસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ, સાબરમતી
સાબરમતી સ્ટેશનને મેટ્રો, BRTS અને ભારતીય રેલવે સાથે જોડતા મલ્ટી-મોડલ ટ્રાન્સપોર્ટ હબ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
આધુનિક ઈજનેરીનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ
આ સમગ્ર રૂટનો લગભગ 90 ટકા ભાગ એલિવેટેડ છે. નિર્માણ માટે પ્રથમ વખત ભારતમાં "ફુલ સ્પાન લોન્ચિંગ મેથડ" જેવી અદ્યતન બ્રિજ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે કામ વધુ ઝડપથી પૂર્ણ થઈ રહ્યું છે.
ભારતની પ્રથમ અંડર-સી રેલવે ટનલ
આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી વિશેષતા મહારાષ્ટ્રમાં બનતી 21 કિલોમીટર લાંબી ટનલ છે, જેમાં ભારતની પ્રથમ દરિયાની નીચેની (Undersea) રેલવે ટનલનો સમાવેશ થાય છે.
આમાંથી લગભગ 7 કિલોમીટરનો ભાગ થાણે ક્રીકની નીચે પસાર થશે. તેના નિર્માણ માટે NATM (New Austrian Tunnelling Method) અને ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM)નો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. પ્રોજેક્ટમાં 13.6 મીટર વ્યાસ ધરાવતી ભારતની સૌથી મોટી રેલ ટનલ બોરિંગ મશીનનો પણ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
આ ઉપરાંત કોરિડોરમાં 25 નદી પરના પુલ, 28 સ્ટીલ બ્રિજ, ભૂકંપ શોધી શકતી સિસ્ટમ તેમજ ભારે વરસાદ અને તેજ પવનની આગાહી કરતી અદ્યતન વેધર મોનિટરિંગ સિસ્ટમ પણ હશે.
મહત્વપૂર્ણ બાંધકામ સિદ્ધિઓ
2026 સુધીમાં પ્રોજેક્ટ હેઠળ પાલઘરમાં ટનલ બ્રેકથ્રૂ, વિખરોલી અને સાવલી ખાતે TBMનું કાર્ય શરૂ થવું, ભરૂચ નજીક 130 મીટર લાંબા સ્ટીલ બ્રિજનું લોન્ચિંગ અને અમદાવાદમાં કાર્યરત રેલવે લાઇન ઉપર હેવી પોર્ટલ બીમ સ્થાપિત કરવા જેવી અનેક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થઈ છે.
રોજગારી અને 'મેક ઇન ઇન્ડિયા'ને વેગ
આ પ્રોજેક્ટથી અંદાજે 4,000 સીધી અને 35,000થી 40,000 પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થશે. હાલમાં લગભગ 40,000 કામદારો વિવિધ તબક્કે પ્રોજેક્ટ પર કાર્યરત છે.
વડોદરામાં હાઈ-સ્પીડ રેલ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની સ્થાપના કરીને દેશના યુવાનોને બુલેટ ટ્રેન ટેકનોલોજીમાં તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે.
'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલ હેઠળ ભારતીય કંપનીઓ સ્ટીલ, સિમેન્ટ, ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનો સહિતના અનેક સામાનનું ઉત્પાદન કરી રહી છે અને અદ્યતન રેલવે ઈજનેરી ક્ષેત્રે પોતાની ક્ષમતા વિકસાવી રહી છે.
7,000 કિલોમીટરનું હાઈ-સ્પીડ રેલ નેટવર્ક
મુંબઈ-અમદાવાદ કોરિડોર માત્ર શરૂઆત છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં દિલ્હી-વારાણસી, ચેન્નઈ-બેંગલુરુ અને મુંબઈ-પુણે સહિત કુલ સાત નવા હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
આ નવા રૂટ્સ લગભગ 4,000 કિલોમીટર લાંબા હશે અને અંદાજે ₹16 લાખ કરોડના રોકાણને આકર્ષશે.
સરકારનું લક્ષ્ય ભવિષ્યમાં કુલ 7,000 કિલોમીટરનું હાઈ-સ્પીડ રેલ નેટવર્ક વિકસાવવાનું છે. જાપાની કંપનીઓને આ તમામ નવા પ્રોજેક્ટમાં ભાગ લેવા આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે.
સંયુક્ત નિવેદન અનુસાર ભવિષ્યમાં ભારતના હાઈ-સ્પીડ રેલ નેટવર્કમાં નવી પેઢીની E10 શિંકાનસેન ટ્રેનો શરૂ કરવાની પણ બંને દેશોની યોજના છે.
રેલવે ઉપરાંત અનેક ક્ષેત્રોમાં સહયોગ
ભારત અને જાપાન વચ્ચેનો સહયોગ હવે માત્ર બુલેટ ટ્રેન પૂરતો સીમિત નથી. બંને દેશો ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના વિકાસ, રોડ અને બ્રિજ નિર્માણ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને ઔદ્યોગિક વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ સાથે કામ કરી રહ્યા છે.
મુંબઈ મેટ્રો લાઇન-11, બેંગલુરુ મેટ્રો ફેઝ-3, મહારાષ્ટ્રમાં આરોગ્ય અને શિક્ષણ પ્રોજેક્ટ તેમજ પંજાબમાં ટકાઉ બાગાયત વિકાસ જેવા પ્રોજેક્ટ્સની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી.
સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક સંબંધો વધુ મજબૂત
2025 દરમિયાન ભારત અને જાપાન વચ્ચે 5.4 લાખથી વધુ લોકોની મુલાકાતો નોંધાઈ હતી. બંને દેશોએ પ્રવાસન, શિક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનને વધુ મજબૂત બનાવવા પર ભાર મૂક્યો છે.
ભારતમાં જાપાનીઝ ભાષા શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે "નિહોંગો પાર્ટનર્સ" કાર્યક્રમ ચાલુ રહેશે. સાથે જ એનિમે, માંગા, ગેમિંગ અને ફિલ્મો દ્વારા યુવા પેઢી વચ્ચેના સંબંધો વધુ ગાઢ બનશે.
રાજ્ય અને શહેર સ્તરે પણ સહયોગ
ભારત-જાપાન ગવર્નર્સ નેટવર્ક ફોર ફ્રેન્ડશિપ એન્ડ એક્સચેન્જની સ્થાપનાનું બંને દેશોએ સ્વાગત કર્યું છે.
આ અંતર્ગત યામાનાશી–ઉત્તર પ્રદેશ, શિઝુઓકા–ગુજરાત, હમામાત્સુ–અમદાવાદ, વાકાયામા–મહારાષ્ટ્ર, એહિમે–તમિલનાડુ, ફુકુઓકા–દિલ્હી અને કિતાક્યુશુ–તેલંગાણા સહિત અનેક રાજ્ય અને શહેરો વચ્ચે ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
એકંદરે, મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ માત્ર ભારતની પ્રથમ હાઈ-સ્પીડ રેલ સેવા જ નહીં, પરંતુ ભારત-જાપાન વચ્ચે આધુનિક પરિવહન, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટેકનોલોજી, ઉત્પાદન, શિક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક સહયોગના નવા યુગની શરૂઆત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
સોશિયલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાવ