ભારતે સ્વચ્છ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. દેશમાં નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ આધારિત સ્થાપિત વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 300.50 ગીગાવોટ (GW) સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો 31 જુલાઈ 2026 સુધીનો છે અને ભારતના 2030 સુધીમાં 500 GW નોન-ફોસિલ ક્ષમતા હાંસલ કરવાના લક્ષ્યના 60 ટકાથી વધુ છે. આ માહિતી નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલય (MNRE) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી વિગતો પર આધારિત છે.

નોન-ફોસિલ ઊર્જામાં સોલાર સૌથી આગળ

ભારતની નોન-ફોસિલ વીજ ક્ષમતામાં સોલાર ઊર્જાનો સૌથી મોટો હિસ્સો છે. 31 જુલાઈ 2026 સુધી દેશની વિવિધ નોન-ફોસિલ ઊર્જા ક્ષમતા આ પ્રમાણે રહી:

  • સોલાર ઊર્જા: 164.59 GW
  • પવન ઊર્જા: 58.14 GW
  • હાઇડ્રો પાવર: 57.24 GW
  • બાયો-પાવર: 11.75 GW
  • ન્યુક્લિયર પાવર: 8.78 GW
  • કુલ નોન-ફોસિલ ક્ષમતા: 300.50 GW

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતની ઊર્જા વ્યવસ્થામાં સ્વચ્છ અને નોન-ફોસિલ સ્ત્રોતોનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે.

કુલ વીજ ક્ષમતામાં નોન-ફોસિલનો હિસ્સો 54%થી વધુ

ભારતની કુલ સ્થાપિત વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા આશરે 552 GW છે. તેમાં નોન-ફોસિલ સ્ત્રોતોની ક્ષમતા 300.50 GW સુધી પહોંચતાં તેનો હિસ્સો 54%થી વધુ થયો છે. એટલે કે દેશની સ્થાપિત વીજ ક્ષમતામાં હવે અડધાથી વધુ હિસ્સો નોન-ફોસિલ સ્ત્રોતોનો છે.

એક વર્ષમાં 55 GWથી વધુ નવી ક્ષમતા ઉમેરાઈ

આ પ્રગતિ પાછળ તાજેતરના વર્ષોમાં થયેલો ઝડપી વિકાસ મહત્વપૂર્ણ છે. 2025-26 દરમિયાન ભારતમાં 55.29 GW નોન-ફોસિલ વીજ ક્ષમતા ઉમેરાઈ હતી. તેમાં સોલાર ઊર્જાનો હિસ્સો 44.6 GW અને પવન ઊર્જાનો હિસ્સો 6 GW રહ્યો હતો.

સોલાર ક્ષેત્રમાં ભારતની વૃદ્ધિ ખાસ નોંધપાત્ર છે. 2014માં દેશમાં સોલાર સ્થાપિત ક્ષમતા માત્ર 2.8 GW હતી, જે હવે 164.59 GW સુધી પહોંચી છે. પવન ઊર્જાની ક્ષમતા પણ 2014ના આશરે 21 GWથી વધીને 58.14 GW થઈ છે.

2030ના 500 GW લક્ષ્ય તરફ મોટું પગલું

ભારતે 2030 સુધીમાં 500 GW નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ આધારિત વીજ ક્ષમતા હાંસલ કરવાનો લક્ષ્ય નક્કી કર્યો છે. 300.50 GW સુધી પહોંચવાથી આ લક્ષ્યનો 60 ટકાથી વધુ હિસ્સો પૂર્ણ થઈ ગયો છે. હવે 500 GWના લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા માટે આશરે 199.5 GW વધુ ક્ષમતા ઉમેરવાની રહેશે.

આ સિદ્ધિ ભારત માટે માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્રની પ્રગતિ નથી, પરંતુ સ્વચ્છ ઊર્જા, ઊર્જા સુરક્ષા અને સ્થાનિક ગ્રીન એનર્જી ઉદ્યોગના વિકાસ તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું પણ છે.

સોલાર મેન્યુફેક્ચરિંગમાં પણ ભારતની પ્રગતિ

સ્વચ્છ ઊર્જાની ક્ષમતા વધારવાની સાથે ભારતમાં સોલાર સાધનોના સ્થાનિક ઉત્પાદન પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. MNREના જણાવ્યા મુજબ, Approved List of Models and Manufacturers (ALMM) હેઠળ નોંધાયેલી સોલાર PV મોડ્યુલ ઉત્પાદન ક્ષમતા 200 GWને પાર થઈ ગઈ છે. આ ક્ષમતા 2014માં માત્ર 2.3 GW હતી.

ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ?

300 GWથી વધુ નોન-ફોસિલ ક્ષમતા ભારતની ઊર્જા વ્યવસ્થામાં મોટા પરિવર્તનનું સંકેત છે. સોલાર, પવન, હાઇડ્રો અને અન્ય નોન-ફોસિલ સ્ત્રોતોના વિસ્તરણથી દેશ સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. સાથે સાથે સ્થાનિક ઉત્પાદન, નવી ટેક્નોલોજી અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ નવી તકો ઊભી થઈ રહી છે. ભારતનું 2030નું 500 GW લક્ષ્ય હજુ પડકારજનક છે, પરંતુ 300.50 GWનું તાજું આંકડું એ દિશામાં થયેલી નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવે છે.