15 ઓક્ટોબર 2026થી કેટલાક મોટા UPI વેપારી વ્યવહારો પર Merchant Discount Rate (MDR) લાગુ થવાના નિર્ણય સામે દેશભરના કેટલાક વેપારી સંગઠનોએ 2 ઓક્ટોબરે ‘No UPI Day’ મનાવવાનું જાહેર કર્યું છે. વેપારી સંગઠનો આ દિવસે UPI QR કોડ, સ્કેનર અને સાઉન્ડબોક્સને કાળા કપડાથી ઢાંકીને પ્રતીકાત્મક વિરોધ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે.

₹2,000થી વધુના પેમેન્ટ પર શું બદલાશે?

NPCIના નવા ફ્રેમવર્ક મુજબ 15 ઓક્ટોબરથી Person-to-Merchant (P2M) કેટેગરીના ₹2,000થી વધુના પાત્ર UPI વ્યવહારો પર સામાન્ય રીતે 0.4% MDR લાગશે. આ ચાર્જની મહત્તમ મર્યાદા ₹300 પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન છે. એટલે કે આ નિયમ દરેક UPI પેમેન્ટ પર લાગુ થતો નથી.

ગ્રાહકો પાસેથી UPI ચાર્જ લેવામાં આવશે?

ના. MDR ગ્રાહક પાસેથી વસૂલવાનો UPI ટ્રાન્ઝેક્શન ચાર્જ નથી. સરકારી સ્પષ્ટતા મુજબ ગ્રાહકો માટે UPIનો ઉપયોગ મફત રહેશે અને UPI એપ્સને ગ્રાહકો પાસેથી MDR અથવા છુપાયેલા ચાર્જ વસૂલવાની મંજૂરી નથી.

નાના વેપારીઓને રાહત

દર મહિને UPI મારફતે ₹1 લાખ સુધીની રકમ મેળવનારા નાના વેપારીઓને P2PM કેટેગરી હેઠળ MDRમાંથી છૂટ આપવામાં આવી છે. તેથી નાના દુકાનદારો અને સ્ટ્રીટ વેન્ડર્સના તમામ UPI વ્યવહારો પર આ 0.4% MDR લાગુ નહીં થાય.

₹2,000 સુધીના UPI પેમેન્ટ મફત રહેશે

₹2,000 સુધીના P2M UPI પેમેન્ટ પર MDR નહીં લાગે. ઉપરાંત, Person-to-Person (P2P) એટલે કે એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિને કરવામાં આવતા UPI ટ્રાન્સફર પર પણ MDR લાગુ નહીં થાય. સરકારના જણાવ્યા મુજબ આશરે 96% merchant transactions આ નવા MDRથી અસરમુક્ત રહેશે.

કેટલીક કેટેગરીમાં અલગ દર

તમામ પાત્ર merchant transactions માટે 0.4%નો દર સમાન નથી. રેલવે, ટેલિકોમ, વીમા, ઇંધણ અને કેટલીક આવશ્યક સેવાઓ જેવી કેટેગરીમાં ₹2,000થી વધુના વ્યવહારો માટે ₹5નો ફ્લેટ MDR રાખવામાં આવ્યો છે. જ્યારે capital-market transactions માટે 0.02% MDR, મહત્તમ ₹300 સુધી, નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.

વેપારી સંગઠનોનો વિરોધ શા માટે?

વેપારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે MDRથી ખાસ કરીને ઓછા નફાના માર્જિન પર કામ કરતા વેપારીઓના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે. આ મુદ્દે વિરોધ વ્યક્ત કરવા માટે 2 ઓક્ટોબરે ‘No UPI Day’નું આહ્વાન કરવામાં આવ્યું છે. જોકે, આ વેપારી સંગઠનોનો વિરોધ કાર્યક્રમ છે; UPI સેવા દેશભરમાં સત્તાવાર રીતે બંધ થવાની જાહેરાત નથી.

નવી વ્યવસ્થા 15 ઓક્ટોબર 2026થી અમલમાં આવવાની છે. તેથી વેપારીઓ અને ગ્રાહકો માટે મહત્વનું એ છે કે દરેક ₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર ગ્રાહકને 0.4% ચાર્જ ચૂકવવો પડશે એવી વાત સાચી નથી. MDR મુખ્યત્વે પાત્ર merchant transactions પર લાગતો ચાર્જ છે.