કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ અને પેન્શનધારકો માટે 8મા પગાર પંચની ભલામણો અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. કર્મચારી સંગઠનોએ લઘુતમ બેસિક પગાર વધારવા અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટરમાં ફેરફાર કરવાની માંગ કરી છે. નેશનલ કાઉન્સિલ–જોઇન્ટ કન્સલ્ટેટિવ મશીનરી (NC-JCM)ના સ્ટાફ સાઇડે લઘુતમ બેસિક પે ₹69,000 રાખવાની માંગ કરી છે, જ્યારે ભારતીય પ્રતિરક્ષા મજદૂર સંઘ (BPMS)એ ₹72,000નો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જોકે, આ આંકડા સંગઠનોની માંગ છે; 8મા પગાર પંચ અથવા કેન્દ્ર સરકારે તેને મંજૂરી આપી હોવાની જાહેરાત થઈ નથી.

8મા પગાર પંચની બેઠકમાં શું થયું?

8મા કેન્દ્રીય પગાર પંચની સત્તાવાર રચના 3 નવેમ્બર 2025ના રોજ કરવામાં આવી હતી. પંચ કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓના પગાર, ભથ્થાં અને નિવૃત્તિ લાભો સંબંધિત મુદ્દાઓની સમીક્ષા કરીને સરકારને ભલામણો આપશે. પંચની અધ્યક્ષતા નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ રંજના પ્રકાશ દેસાઈ કરી રહ્યાં છે. પ્રોફેસર પુલક ઘોષ પાર્ટ-ટાઇમ સભ્ય અને પંકજ જૈન સભ્ય-સચિવ છે.

પંચે 22 અને 23 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ મુંબઈમાં કર્મચારી સંગઠનો અને અન્ય હિતધારકો સાથે પરામર્શ માટે મુલાકાત યોજી હતી. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન સંગઠનો પોતાની માંગણીઓ અને સૂચનો રજૂ કરી શકે છે. જોકે, આ બેઠકો યોજાવાનો અર્થ એ નથી કે તેમની માંગણીઓ સ્વીકારી લેવામાં આવી છે.

કર્મચારી સંગઠનોની મુખ્ય માંગણીઓ

લઘુતમ બેસિક પે અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અંગે વિવિધ સંગઠનોએ અલગ-અલગ દરખાસ્તો રજૂ કરી છે.

  • NC-JCM સ્ટાફ સાઇડ: લઘુતમ બેસિક પે ₹69,000 અને 3.833 ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગ.
  • BPMS: લઘુતમ બેસિક પે ₹72,000 અને 4.00 ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનો પ્રસ્તાવ.
  • વાર્ષિક ઇન્ક્રીમેન્ટ: બંને સંગઠનો તરફથી વાર્ષિક ઇન્ક્રીમેન્ટનો દર 3%થી વધારીને 6% કરવાની માંગ પણ કરવામાં આવી છે. આ ગણતરી માત્ર સંગઠનોની દરખાસ્ત સમજાવવા માટેનું ઉદાહરણ છે. તે 8મા પગાર પંચ હેઠળ મંજૂર થયેલો નવો પગાર નથી. અંતિમ ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અને પગાર માળખું નક્કી થાય ત્યાં સુધી કર્મચારીઓને કેટલો વધારો મળશે તે ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.

બેસિક પે વધે તો DA અને HRA પર શું અસર થઈ શકે?

બેસિક પે કર્મચારીના પગારનું મુખ્ય ઘટક છે. મોંઘવારી ભથ્થું (DA) સામાન્ય રીતે બેસિક પેની ટકાવારીના આધારે ગણવામાં આવે છે, જ્યારે મકાન ભાડા ભથ્થું (HRA)ની ગણતરી લાગુ પડતા નિયમો અને શહેરની શ્રેણી પ્રમાણે થાય છે. તેથી નવા પગાર માળખામાં બેસિક પે વધે તો આ ભથ્થાંની રકમ પર પણ અસર થઈ શકે છે.

પરંતુ 8મા પગાર પંચ હેઠળ DA અને HRAના નવા દર કેટલા રહેશે, DAનું સમાયોજન કેવી રીતે થશે અને કયા નિયમો લાગુ પડશે તે હજી અંતિમ રીતે નક્કી થયેલું નથી. તેથી ચોક્કસ માસિક પગાર કે હાથમાં મળતી રકમનો અંદાજ આપતી વખતે સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.

પેન્શન અને નિવૃત્તિ લાભોમાં કેટલો વધારો થશે?

પેન્શનધારકો માટે પણ 8મા પગાર પંચની ભલામણો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. પેન્શન સુધારણાનો અંતિમ લાભ લાગુ પડતા પેન્શન નિયમો અને સરકારના નિર્ણય પર આધારિત રહેશે. ગ્રેચ્યુઇટી અને અન્ય નિવૃત્તિ લાભો પર પણ નવા પગાર માળખાની અસર થઈ શકે છે, પરંતુ હાલ કોઈ ચોક્કસ વધારો અથવા નવી પેન્શન રકમને મંજૂરી મળ્યાની પુષ્ટિ નથી.

આથી ₹69,000 અથવા ₹72,000ના પ્રસ્તાવના આધારે દરેક કર્મચારી કે પેન્શનધારકને કેટલો લાભ મળશે તે નક્કી કરવું યોગ્ય નથી. કર્મચારીનું વર્તમાન પગાર સ્તર, સેવા સંબંધિત નિયમો અને અંતિમ ભલામણો સહિતના પરિબળો મહત્વના રહેશે.

8મા પગાર પંચનો રિપોર્ટ ક્યારે આવી શકે?

કેન્દ્ર સરકારના પ્રેસ ઇન્ફર્મેશન બ્યૂરો (PIB)ના જણાવ્યા મુજબ, 8મા કેન્દ્રીય પગાર પંચે તેની રચનાની તારીખથી 18 મહિનાની અંદર ભલામણો રજૂ કરવાની છે. પંચની રચના 3 નવેમ્બર 2025ના રોજ થઈ હોવાથી આ સમયગાળો આશરે મે 2027માં પૂર્ણ થાય છે. જોકે, આ સમયમર્યાદા રિપોર્ટ રજૂ કરવાની છે; પગાર વધારો કઈ તારીખથી લાગુ થશે તે અંગે અલગથી સત્તાવાર નિર્ણય જરૂરી રહેશે.

કર્મચારીઓએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?

હાલ ₹69,000 અને ₹72,000ના આંકડાઓને મંજૂર થયેલો નવો લઘુતમ પગાર ન માનવો. 8મા પગાર પંચની સત્તાવાર વેબસાઇટ અને કેન્દ્ર સરકારની જાહેરાતોમાંથી જ અંતિમ ફિટમેન્ટ ફેક્ટર, પગાર માળખું, ભથ્થાં અને પેન્શન અંગેની માહિતી તપાસવી જોઈએ.