વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આજે, 27 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ, નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે ઇમર્જિંગ સાયન્સ, ટેક્નોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન કોન્ક્લેવ (ESTIC 2026)નું ઉદ્ઘાટન કરશે. સાંજે 5:30 વાગ્યે યોજાનારા આ કાર્યક્રમમાં વિજ્ઞાન, સંશોધન, અદ્યતન ટેક્નોલોજી અને નવીનતા સંબંધિત વિવિધ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવશે. ત્રણ દિવસીય આ પરિષદ 27થી 29 ઑક્ટોબર સુધી ચાલશે.
કેન્દ્ર સરકારની સત્તાવાર જાહેરાત મુજબ, ESTIC 2026માં વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધકો, શિક્ષણવિદો, નીતિ નિર્માતાઓ, ઉદ્યોગોના પ્રતિનિધિઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતો ભાગ લેશે. પરિષદનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સંશોધનને ઉપયોગી ટેક્નોલોજીમાં પરિવર્તિત કરવા અને ભારતના વિજ્ઞાન તથા નવીનતા ક્ષેત્રમાં સહયોગ વધારવાનો છે.
આ વર્ષની થીમ શું છે?
ESTIC 2026ની થીમ “Creative Minds, Catalyzing Science, Empowering Technologies” રાખવામાં આવી છે. તેનો મુખ્ય વિચાર સર્જનાત્મક વિચારો દ્વારા વિજ્ઞાનને વેગ આપવાનો અને ટેક્નોલોજીને વધુ સશક્ત બનાવવાનો છે.
આ પરિષદનું આયોજન કાઉન્સિલ ઑફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ (CSIR) દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેનું આયોજન સરકારના પ્રિન્સિપલ સાયન્ટિફિક એડવાઇઝરની માર્ગદર્શિકા હેઠળ કરવામાં આવ્યું છે. આ ESTICનું બીજું સંસ્કરણ છે. પ્રથમ સંસ્કરણની શરૂઆત 2025માં કરવામાં આવી હતી.
12 ક્ષેત્રોમાં સંશોધન અને ટેક્નોલોજી પર ચર્ચા
પરિષદમાં વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી સંબંધિત 12 વિષયક્ષેત્રો પર ચર્ચા થશે. તેમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI), બાયોટેક્નોલોજી, અદ્યતન સામગ્રી, ઉત્પાદન ક્ષેત્રની ટેક્નોલોજી, આરોગ્યસંભાળ, ઊર્જા, આબોહવા વિજ્ઞાન અને સમુદ્ર વિજ્ઞાન જેવા ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત સેમિકન્ડક્ટર, ક્વોન્ટમ કમ્યુનિકેશન, રોબોટિક્સ, કૃષિ ટેક્નોલોજી અને અવકાશ વિજ્ઞાન જેવા ક્ષેત્રોમાં સંશોધન તથા નવીનતા અંગે પણ ચર્ચા માટે મંચ મળશે. આ ચર્ચાઓનો હેતુ વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, ઉદ્યોગો અને ટેક્નોલોજી વિકસાવતી સંસ્થાઓ વચ્ચે સહયોગ વધારવાનો છે.
ત્રણ નોબેલ વિજેતાઓ સહિત વૈશ્વિક નિષ્ણાતો ભાગ લેશે
ESTIC 2026માં ત્રણ નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા વૈજ્ઞાનિકો સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના નિષ્ણાતો ભાગ લેશે. સત્તાવાર જાહેરાતમાં પ્રોફેસર જોઆકિમ ફ્રેન્ક, સર રિચર્ડ જે. રોબર્ટ્સ અને પ્રોફેસર કોન્સ્ટેન્ટિન નોવોસેલોવનાં નામનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
પરિષદ દરમિયાન મુખ્ય વ્યાખ્યાનો, ટેક્નિકલ સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, સંશોધન આધારિત પ્રસ્તુતિઓ અને ટેક્નોલોજી પ્રદર્શન યોજાશે. વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકોને પોતાના વિચારો રજૂ કરવા તથા અન્ય નિષ્ણાતો સાથે જ્ઞાનની આપ-લે કરવાની તક મળશે.
150 જેટલા ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સનું પ્રદર્શન
ESTIC 2026માં આશરે 150 ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સનાં સ્ટોલ દ્વારા નવી ટેક્નોલોજી અને ઉત્પાદનો રજૂ કરવામાં આવશે. ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ એવી કંપનીઓ હોય છે, જે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અથવા અદ્યતન એન્જિનિયરિંગના આધારે નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવે છે.
આ પ્રદર્શનથી સ્ટાર્ટઅપ્સને પોતાના ઉત્પાદનો રજૂ કરવા, ઉદ્યોગોના પ્રતિનિધિઓ સાથે સંપર્ક સાધવા અને સંભવિત ભાગીદારી અંગે ચર્ચા કરવાની તક મળશે. જોકે, રોકાણ અથવા વ્યવસાયિક કરાર મળવાની ખાતરી નથી; તે સંબંધિત પક્ષો વચ્ચેની ચર્ચા અને નિર્ણય પર આધારિત રહેશે.
આયોજકો દ્વારા બીજા દિવસથી ટેક્નોલોજી કેન્દ્રિત પ્રદર્શન સામાન્ય લોકો માટે પણ ખુલ્લું રાખવાની માહિતી આપવામાં આવી છે. મુલાકાતીઓ વિવિધ ટેક્નોલોજી, વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિઓ અને સંશોધનના વ્યવહારુ ઉપયોગ વિશે જાણકારી મેળવી શકશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન સહયોગ માટે નવી પહેલ
આ વખતે પરિષદમાં ‘ગ્લોબલ કનેક્ટ નેટવર્કિંગ ઇવેન્ટ’ પણ યોજાશે. સત્તાવાર જાહેરાત મુજબ, તેમાં ભારત અને વિદેશની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગો સાથે જોડાયેલા 300થી વધુ આમંત્રિત પ્રતિનિધિઓ ભાગ લેશે.
આ પહેલનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન ભાગીદારી વધારવાનો, ઉદ્યોગો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચે સહયોગ વિકસાવવાનો તથા પ્રયોગશાળામાં થતી શોધોને બજારમાં ઉપયોગી ઉત્પાદનો અને ટેક્નોલોજીમાં પરિવર્તિત કરવાના માર્ગો શોધવાનો છે.
ભારત સંશોધન અને વિકાસ પર કેટલો ખર્ચ કરે છે?
વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના વિકાસ માટે સંશોધન અને વિકાસ (R&D)માં રોકાણ મહત્ત્વનું છે. વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી વિભાગના આંકડા મુજબ, ભારતમાં 2023-24 દરમિયાન સંશોધન અને વિકાસ પર કુલ ₹2,44,767.81 કરોડ ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. આ ખર્ચમાં સરકારી અને ખાનગી ક્ષેત્ર બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
8 સવાલ-જવાબમાં ભારતનું R&D રોકાણ
સવાલ 1: ભારતે સંશોધન અને વિકાસ પર કેટલો ખર્ચ કર્યો?
જવાબ: 2023-24માં કુલ ખર્ચ આશરે ₹2.45 લાખ કરોડ હતો. આ આંકડો સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્રના સંયુક્ત ખર્ચને દર્શાવે છે.
સવાલ 2: કુલ ખર્ચમાં સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્રનો કેટલો હિસ્સો હતો?
જવાબ: સરકારી ક્ષેત્રનો હિસ્સો 48.2% અને ખાનગી ક્ષેત્રનો હિસ્સો 51.8% હતો. એટલે કે, આ વર્ષે ખાનગી ક્ષેત્રનું યોગદાન સરકારી ક્ષેત્ર કરતાં વધુ હતું.
સવાલ 3: ભારત GDPનો કેટલો હિસ્સો સંશોધન પર ખર્ચે છે?
જવાબ: 2023-24માં સંશોધન અને વિકાસ પરનો કુલ ખર્ચ ભારતના GDPના આશરે 0.84% જેટલો હતો.
સવાલ 4: શું સંશોધન પરનો ખર્ચ વધ્યો છે?
જવાબ: હા. 2019-20માં કુલ R&D ખર્ચ આશરે ₹1.33 લાખ કરોડ હતો, જે 2023-24માં વધીને આશરે ₹2.45 લાખ કરોડ થયો હતો.
સવાલ 5: સંશોધનના પૈસાનો ઉપયોગ ક્યાં થાય છે?
જવાબ: સંશોધનના ક્ષેત્ર અને પ્રોજેક્ટ પ્રમાણે આ નાણાંનો ઉપયોગ નવી દવાઓ, તબીબી સાધનો, કૃષિ ટેક્નોલોજી, અવકાશ સંશોધન, ઊર્જા, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક ક્ષેત્રોમાં થાય છે.
સવાલ 6: ખાનગી કંપનીઓ સંશોધન પર શા માટે ખર્ચ કરે છે?
જવાબ: નવી ટેક્નોલોજી અને ઉત્પાદનો વિકસાવવા, હાલનાં ઉત્પાદનોમાં સુધારો કરવા, ઉત્પાદનક્ષમતા વધારવા અને બજારમાં સ્પર્ધાત્મક રહેવા માટે કંપનીઓ સંશોધનમાં રોકાણ કરે છે.
સવાલ 7: સંશોધન પર ખર્ચ વધારવો શા માટે જરૂરી છે?
જવાબ: સંશોધનથી નવી શોધો, ટેક્નોલોજીનો વિકાસ અને કુશળ રોજગારની તકોને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. સ્થાનિક ટેક્નોલોજી વિકસાવવાથી કેટલીક આયાતી ટેક્નોલોજી પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં પણ મદદ મળી શકે છે.
સવાલ 8: ESTIC 2026નો આ રોકાણ સાથે શું સંબંધ છે?
જવાબ: ESTIC 2026 વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધન સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગો અને સ્ટાર્ટઅપ્સને એક મંચ પર લાવીને સંશોધનના વ્યવહારુ ઉપયોગ, ટેક્નોલોજી વિકાસ અને સહયોગની તકો પર ચર્ચા કરશે.
પરિષદનું મહત્ત્વ શું છે?
ESTIC 2026 ભારતના વિજ્ઞાન, સંશોધન અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા વિવિધ પક્ષોને એક મંચ પર લાવવાનો પ્રયાસ છે. પરિષદમાં થતી ચર્ચાઓ અને ભાગીદારીથી નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવા, સ્ટાર્ટઅપ્સને માર્ગદર્શન આપવા અને સંશોધનને ઉદ્યોગો સાથે જોડવાની તકો ઊભી થઈ શકે છે.
જોકે, પરિષદથી મળનારા ચોક્કસ આર્થિક લાભ, નવી નોકરીઓની સંખ્યા કે રોકાણનું પ્રમાણ અગાઉથી નિશ્ચિત કહી શકાય નહીં. તેનો વાસ્તવિક પ્રભાવ પરિષદ બાદ અમલમાં આવતા સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સ, ભાગીદારી અને ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ પર આધારિત રહેશે.
સોશિયલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાવ