બનાસકાંઠાના ભીલડી ખાતે પશુપાલન અને દૂધ ઉત્પાદન ક્ષેત્રને નવી દિશા આપવાના હેતુથી તૈયાર કરવામાં આવેલા ભારત બોવાઈન બ્રીડિંગ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર (BBBRC)નું લોકાર્પણ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી 30 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ કરશે. બનાસ ડેરી દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા આ કેન્દ્રનો મુખ્ય ઉદ્દેશ દેશી ગાય અને ભેંસની ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી ઓલાદનું સંવર્ધન, પશુઓની આનુવંશિક ગુણવત્તામાં સુધારો અને દૂધ ઉત્પાદનક્ષમતા વધારવાનો છે. કેન્દ્ર 127 એકર વિસ્તારમાં વિકસાવવામાં આવ્યું છે.
વર્ષે 25,000 ભ્રૂણ તૈયાર કરવાનું લક્ષ્ય
BBBRCમાં અદ્યતન પ્રજનન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને દર વર્ષે 25,000 ઉચ્ચ આનુવંશિક ગુણવત્તાવાળા ભ્રૂણ તૈયાર કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. આ માટે ઓવમ પિક-અપ, પ્રયોગશાળામાં ભ્રૂણ ઉત્પાદન (IVF) અને ભ્રૂણ પ્રત્યારોપણ જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
આ ટેક્નોલોજીનો મુખ્ય ફાયદો એ છે કે વધુ દૂધ આપતી અથવા અન્ય ઉપયોગી ગુણધર્મો ધરાવતી ઉત્તમ ગાયની આનુવંશિક ક્ષમતાનો ઝડપથી વિસ્તાર કરી શકાય છે. પરંપરાગત પ્રજનનમાં એક ગાય સામાન્ય રીતે વર્ષે એક વાછરડાને જન્મ આપે છે, જ્યારે અદ્યતન ટેક્નોલોજી દ્વારા પસંદગીની ગાયના આનુવંશિક ગુણધર્મો ધરાવતા વધુ વાછરડાં મેળવવાની શક્યતા ઊભી થાય છે.
અહીં એક વાત સમજવી જરૂરી છે: એક ગાય પોતે વર્ષે 10થી 20 વાછરડીઓને જન્મ આપતી નથી. દાતા ગાયના અંડાણુમાંથી પ્રયોગશાળામાં ભ્રૂણ તૈયાર કરીને તેને બીજી ગાયમાં પ્રત્યારોપિત કરવામાં આવે છે. આ રીતે એક ઉત્તમ ગાયની આનુવંશિક ક્ષમતાનો ઉપયોગ અનેક વાછરડાં મેળવવા માટે થઈ શકે છે. આ સંખ્યા ટેક્નોલોજી, સફળ ગર્ભધારણ અને અન્ય પરિબળો પર આધારિત છે.
પશુપાલકોને ભ્રૂણ ₹1,000માં આપવાની યોજના
આ કેન્દ્રની એક મહત્ત્વપૂર્ણ વિશેષતા પશુપાલકોને અદ્યતન પ્રજનન ટેક્નોલોજીનો લાભ પરવડે તેવા ભાવે ઉપલબ્ધ કરાવવાની છે. પ્રકાશિત અહેવાલો મુજબ, પશુપાલકોને એક ભ્રૂણ માટે શરૂઆતમાં ₹1,000 ચૂકવવાના રહેશે. ગર્ભાવસ્થાની પુષ્ટિ થયા પછી બાકીની રકમ ગુજરાત સરકાર, ગુજરાત કો-ઑપરેટિવ મિલ્ક માર્કેટિંગ ફેડરેશન (GCMMF) અને બનાસ ડેરી દ્વારા સબસિડીરૂપે પૂરી પાડવાની વ્યવસ્થા દર્શાવવામાં આવી છે.
આ વ્યવસ્થાથી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પશુઓ મેળવવા માટેનો પ્રારંભિક ખર્ચ ઘટી શકે છે. જોકે, પશુપાલકને ખરેખર કેટલો ખર્ચ થશે તે સબસિડીની પાત્રતા, લાગુ નિયમો અને ગર્ભધારણના પરિણામ પર આધારિત રહેશે. તેથી ₹1,000ને ભ્રૂણ મેળવવાનો પ્રારંભિક ખર્ચ ગણવો, સંપૂર્ણ પ્રક્રિયાનો અંતિમ ખર્ચ નહીં.
કઈ જાતનાં પશુઓ પર સંશોધન થશે?
કેન્દ્રમાં દેશી ગાયોની કાંકરેજ અને ગીર જેવી જાતો તેમજ મહેસાણી, બન્ની અને મુર્રા જેવી ભેંસોની જાતોના સંવર્ધન પર ધ્યાન આપવામાં આવશે. ઉપરાંત, વધુ દૂધ આપતી સંકર ગાયોની આનુવંશિક ગુણવત્તા સુધારવાની કામગીરી પણ કેન્દ્રના હેતુઓમાં સામેલ છે.
પશુની પસંદગી માત્ર દૂધ ઉત્પાદનના આધારે નહીં, પરંતુ ગરમી સહન કરવાની ક્ષમતા, રોગપ્રતિકારક શક્તિ, ખોરાકની સરખામણીમાં દૂધ ઉત્પાદન અને પશુના ઉછેરના ખર્ચ જેવા ગુણધર્મોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવાની દિશામાં પણ કામ થઈ શકે છે. આથી સ્થાનિક વાતાવરણ અને પશુપાલકની જરૂરિયાતને અનુરૂપ પશુઓ વિકસાવવાની તક મળશે.
બનાસકાંઠાના પશુપાલકોને શું લાભ થઈ શકે?
બનાસકાંઠામાં ડેરી વ્યવસાય ગ્રામ્ય અર્થતંત્રનો મહત્ત્વનો ભાગ છે. ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પશુઓની ઉપલબ્ધતા વધે તો લાંબા ગાળે પ્રતિ પશુ દૂધ ઉત્પાદન સુધારવાની અને ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવાની તક મળી શકે છે. જોકે, વાસ્તવિક લાભ પશુના આનુવંશિક ગુણધર્મો ઉપરાંત ખોરાક, આરોગ્યસંભાળ, રહેઠાણ અને પશુપાલન વ્યવસ્થાપન પર પણ આધારિત રહેશે.
આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ માત્ર ભીલડી ખાતે એક સંશોધન કેન્દ્ર ઊભું કરવાનો નથી; પરંતુ તેની ટેક્નોલોજી અને સુધારેલી પશુઓની ઓલાદનો લાભ આસપાસના પશુપાલકો સુધી પહોંચાડવાનો છે. આ માટે તાલીમ, પશુ આરોગ્યની દેખરેખ અને યોગ્ય પ્રજનન વ્યવસ્થાપન પણ મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
સોશિયલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાવ