દેશમાં ખાંડના ભાવમાં તાજેતરના ઉછાળા બાદ હવે મિલ સ્તરે ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ફૂડ સેક્રેટરી સંજીવ ચોપરાના જણાવ્યા અનુસાર, ખાંડનો એક્સ-મિલ ભાવ 18% ઘટીને ₹55 પ્રતિ કિલો થયો છે. ગયા અઠવાડિયે આ ભાવ રેકોર્ડ ₹67 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગયો હતો. સરકાર દ્વારા ખાંડની આયાતને મંજૂરી અને સંગ્રહખોરી તથા સટ્ટાબાજી સામે પગલાં લીધા બાદ ભાવમાં ઘટાડો શરૂ થયો છે.

સરકારના પગલાં બાદ મિલ સ્તરે ભાવ ઘટ્યા

સરકારે તાજેતરમાં 10 લાખ ટન કાચી ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી આયાતને મંજૂરી આપી છે. આ ઉપરાંત બલ્ક ગ્રાહકો માટે સ્ટોક મર્યાદા લાગુ કરવામાં આવી છે અને રાજ્યોને ખાંડની સંગ્રહખોરી તથા સટ્ટાબાજી સામે તપાસ વધારવા સૂચના આપવામાં આવી છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, આ પગલાંનો હેતુ તહેવારોની સિઝન દરમિયાન દેશમાં ખાંડની પૂરતી ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો અને ભાવને સ્થિર કરવાનો છે.

ફૂડ સેક્રેટરી સંજીવ ચોપરાએ જણાવ્યું હતું કે ખાંડના એક્સ-મિલ ભાવ અગાઉ મિલોના દર વધારવાના કારણે ₹67 સુધી પહોંચ્યા હતા, પરંતુ હવે ભાવ ઘટીને ₹55 પ્રતિ કિલો થયા છે અને આગામી દિવસોમાં તેમાં વધુ ઘટાડો થવાની શક્યતા છે.

દેશમાં ખાંડની અછત છે?

સરકાર અને ઉદ્યોગ સંગઠનોના તાજેતરના નિવેદનો અનુસાર, હાલની ભાવવધારો માત્ર ખાંડની અછતને કારણે થયો હોવાનું માનવામાં આવતું નથી. 2025-26 માર્કેટિંગ વર્ષ માટે ખાંડનું ઉત્પાદન આશરે 306 લાખ ટન રહેવાનો અંદાજ છે, જ્યારે વાર્ષિક ઘરેલું માંગ આશરે 280થી 285 લાખ ટન છે.

સરકારે 10 લાખ ટન કાચી ખાંડની આયાતને મંજૂરી આપવાનો નિર્ણય પણ સ્થાનિક ઉપલબ્ધતા અને ભાવને સ્થિર રાખવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે લીધો છે.

સ્ટોક મર્યાદા અને તપાસ કડક

સરકારે ખાંડના ભાવમાં ટૂંકા ગાળાના ઉછાળાને રોકવા માટે વેપારીઓ અને બલ્ક ગ્રાહકો માટે સ્ટોક સંબંધિત નિયંત્રણો પણ લાગુ કર્યા છે. PIBના જણાવ્યા અનુસાર, 1 ઓગસ્ટથી 30 નવેમ્બર 2026 સુધી ખાંડના ડીલરો માટે 400 ટન સ્ટોક મર્યાદા રાખવામાં આવી છે. ઉપરાંત, 1 સપ્ટેમ્બર 2026થી બલ્ક ગ્રાહકો 15 દિવસના વપરાશ કરતાં વધુ ખાંડનો સ્ટોક રાખી શકશે નહીં.

સંગ્રહખોરીની તપાસ માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની સંયુક્ત ટીમો દ્વારા ભૌતિક ચકાસણી પણ કરવામાં આવી રહી છે.

છૂટક બજારમાં હજુ ભાવ ઘટ્યા નથી

મિલ સ્તરે ભાવ ઘટ્યા હોવા છતાં તેનો સંપૂર્ણ લાભ હજી ગ્રાહકો સુધી પહોંચ્યો નથી. 24 ઓગસ્ટે દેશભરમાં ખાંડનો સરેરાશ જથ્થાબંધ ભાવ ₹58.29 પ્રતિ કિલો અને છૂટક ભાવ ₹63.05 પ્રતિ કિલો હતો.

આ ઉપરાંત, 26 ઓગસ્ટે દેશનો સરેરાશ છૂટક ભાવ વધીને ₹65.05 પ્રતિ કિલો થયો હતો. એટલે કે એક્સ-મિલ ભાવમાં ઘટાડો થયા છતાં છૂટક બજારમાં તાત્કાલિક રાહત જોવા મળી નથી. તહેવારોની વધતી માંગ પણ છૂટક ભાવ પર અસર કરી રહી છે.

એક્સ-મિલ ભાવ એટલે શું?

એક્સ-મિલ ભાવ એટલે ખાંડ મિલમાંથી વેપારીને ખાંડ વેચવામાં આવે તે ભાવ. તેમાં સામાન્ય રીતે આગળનું પરિવહન, જથ્થાબંધ વેપારીનો ખર્ચ અને છૂટક વેપારીનું માર્જિન સામેલ હોતું નથી.

નેશનલ ફેડરેશન ઑફ કો-ઓપરેટિવ સુગર ફેક્ટરીઝ (NFCSF)ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર પ્રકાશ નાઈકનવારેના જણાવ્યા મુજબ, એક્સ-મિલ અને જથ્થાબંધ ભાવ વચ્ચે સામાન્ય રીતે ₹2થી ₹3 પ્રતિ કિલો, જ્યારે એક્સ-મિલ અને છૂટક ભાવ વચ્ચે આશરે ₹7થી ₹8 પ્રતિ કિલોનો તફાવત રહે છે.

ગ્રાહકો માટે શું અર્થ?

હાલમાં મિલ સ્તરે ખાંડ ₹55 પ્રતિ કિલો સુધી સસ્તી થઈ છે, પરંતુ છૂટક બજારમાં તેનો સંપૂર્ણ લાભ હજુ મળ્યો નથી. સરકારના આયાત અને સ્ટોક નિયંત્રણના પગલાં બાદ જો મિલ સ્તરના ભાવમાં ઘટાડો ચાલુ રહે અને તેનો લાભ સપ્લાય ચેઇન મારફતે આગળ પહોંચે, તો આગામી દિવસોમાં ગ્રાહકોને પણ રાહત મળી શકે છે. જોકે હાલના છૂટક ભાવના આંકડા જોતા તાત્કાલિક ઘટાડાની ખાતરી આપવી યોગ્ય નથી.