ભારતમાં Energy Drink માર્કેટિંગ સામે સૌથી મોટી નિયમનકારી કાર્યવાહીમાંથી એક

ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણ સત્તા FSSAI (Food Safety and Standards Authority of India) એ દેશની જાણીતી પીણાં કંપનીઓ સામે મોટી કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. Red Bull, Monster Energy, PepsiCo, Sting, Campa Energy અને Hell Energy સહિત કુલ છ બ્રાન્ડને "Energy Drink" શબ્દનો ઉપયોગ કરવા તથા ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરી શકે તેવા દાવા કરવા બદલ કારણ દર્શાવો (Show Cause) નોટિસ પાઠવવામાં આવી છે.

FSSAIનું કહેવું છે કે ભારતમાં હાલ "Energy Drink" માટે કોઈ અલગ સત્તાવાર ધોરણ (Standard) જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી, છતાં અનેક કંપનીઓ પોતાના ઉત્પાદનોને Energy Drink તરીકે માર્કેટ કરી રહી છે અને "Boost Energy", "Enhance Focus", "Vitalizes Body & Mind" જેવા દાવા કરી રહી છે.

કઈ કંપનીઓને મળી નોટિસ?

FSSAI દ્વારા નોટિસ મોકલાયેલી બ્રાન્ડ્સ:

  • Red Bull Energy Drink
  • Monster Energy
  • PepsiCo – Adrenaline Rush
  • Sting Energy Drink
  • Campa Energy Drink – Gold Boost
  • Hell Energy

આ તમામ બ્રાન્ડ્સ સામે બ્રાન્ડિંગ, લેબલિંગ અને જાહેરાતોમાં કરવામાં આવેલા દાવાઓ અંગે સ્પષ્ટતા માંગવામાં આવી છે.

FSSAIએ વાંધો શા માટે ઉઠાવ્યો?

FSSAIના જણાવ્યા મુજબ:

1. "Energy Drink" માટે કોઈ કાનૂની સ્ટાન્ડર્ડ નથી

Food Safety and Standards Act, 2006 હેઠળ હાલ Energy Drink નામની અલગ કેટેગરી માટે કોઈ અધિકૃત વ્યાખ્યા અથવા સ્ટાન્ડર્ડ જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.

એટલે કંપનીઓ આ શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે ત્યારે તે ગ્રાહકોમાં ગેરસમજ ઊભી કરી શકે છે.

2. ભ્રામક દાવા

FSSAIએ નીચેના પ્રકારના દાવાઓ સામે વાંધો નોંધાવ્યો છે:

  • Boost Energy
  • Enhancing Focus
  • Stimulates Mind
  • Energizes Body
  • Vitalizes Body & Mind
  • Aid in General Weakness

નિયમનકારી સંસ્થાનું કહેવું છે કે સામાન્ય ખાદ્ય ઉત્પાદનો માટે આવા Functional અથવા Therapeutic Claims કરવાની મંજૂરી નથી, જો સુધી તે નિયમો મુજબ મંજૂર ન હોય.

કયા કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી?

FSSAIએ કાર્યવાહી નીચેના કાયદા અને નિયમોના આધારે શરૂ કરી છે:

  • Food Safety and Standards Act, 2006
  • Food Safety and Standards Rules
  • Food Products Standards and Food Additives Regulations, 2011

નિયમો મુજબ Food Category System માત્ર ટેક્નિકલ વર્ગીકરણ માટે છે, માર્કેટિંગ અથવા પ્રોડક્ટનું નામ રાખવા માટે નહીં.

શું આ પ્રોડક્ટ્સ પર પ્રતિબંધ છે?

ના.

હાલમાં FSSAIએ માત્ર Show Cause Notice જારી કરી છે.

તેનો અર્થ:

  • કંપનીઓને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી છે.
  • તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ આગળની કાર્યવાહી થશે.
  • હાલમાં આ ઉત્પાદનોના વેચાણ પર કોઈ પ્રતિબંધ જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.

ગ્રાહકો માટે તેનો શું અર્થ?

FSSAI ગ્રાહકોને સંદેશ આપવા માંગે છે કે:

  • કોઈપણ પીણું "Energy", "Focus", "Mental Performance" જેવા દાવા કરે એટલે તે વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત હોય જ એવું જરૂરી નથી.
  • ગ્રાહકોએ લેબલ ધ્યાનથી વાંચવું જોઈએ.
  • જાહેરાતોમાં કરાયેલા દરેક દાવા સાચા હોય એવું માનવું યોગ્ય નથી.

ભારતમાં Energy Drink માર્કેટ

ભારતમાં Energy Drink માર્કેટ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઝડપથી વધી રહ્યો છે.

મુખ્ય ગ્રાહકો:

  • યુવાનો
  • કોલેજ વિદ્યાર્થીઓ
  • જિમ જનાર લોકો
  • ગેમર્સ
  • કોર્પોરેટ કર્મચારીઓ
  • લાંબા સમય સુધી ડ્રાઇવિંગ કરનારા લોકો

આ બજારમાં ભારે સ્પર્ધા હોવાથી માર્કેટિંગમાં "Instant Energy" અને "Focus" જેવા દાવાઓનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે.

અગાઉ પણ FSSAI આવી કાર્યવાહી કરી ચૂકી છે

તાજેતરના મહિનાઓમાં FSSAIએ અનેક Food Business Operators સામે કાર્યવાહી કરી છે.

મુખ્ય મુદ્દાઓ:

  • Misbranding
  • Misleading Advertisement
  • "Natural" જેવા ભ્રામક દાવા
  • "No Added Sugar" જેવા લેબલિંગ મુદ્દા
  • ગ્રાહકોની ફરિયાદો

હાલની કાર્યવાહી પણ આ જ અભિયાનનો ભાગ માનવામાં આવી રહી છે.