ભારતના ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્ર માટે મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. BloombergNEFના તાજા મૂલ્યાંકન મુજબ, ભારતની Live IT Data Centre Capacity છેલ્લા છ વર્ષમાં ચાર ગણી વધીને 1.7 ગીગાવોટ (GW) થઈ છે. આ સાથે ચીન સિવાયના પસંદ કરાયેલા 10 Asia-Pacific બજારોમાં Data Centre વિકાસ માટે ભારત સૌથી આકર્ષક બજાર તરીકે ટોચ પર આવ્યું છે.

APACમાં ભારતને મળ્યું ટોચનું સ્થાન

BloombergNEFના મૂલ્યાંકનમાં ભારતને 73 પોઈન્ટ મળ્યા છે. ભારત પછી ઇન્ડોનેશિયા 68, જાપાન 63 અને સિંગાપોર 62 પોઈન્ટ સાથે રહ્યા. આ રેન્કિંગમાં ઊર્જાની ઉપલબ્ધતા, જમીન, કર વ્યવસ્થા, ફાઇબર કનેક્ટિવિટી અને હાલની Data Centre ક્ષમતાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવી હતી. અહેવાલ મુજબ ભારતે ખાસ કરીને ઊર્જાની ઉપલબ્ધતા અને ફાઇબર કનેક્ટિવિટીમાં સારું પ્રદર્શન કર્યું છે.

1.3 GW Data Centre Capacity બાંધકામ હેઠળ

ભારતમાં Data Centre ક્ષેત્રનું વિસ્તરણ માત્ર હાલની ક્ષમતા પૂરતું મર્યાદિત નથી. અહેવાલ મુજબ દેશમાં હાલમાં 1.3 GW ક્ષમતા બાંધકામ હેઠળ છે. આ ઉપરાંત વધુ 3.2 GWના પ્રોજેક્ટ્સ માટે જમીન, વીજળી અને જરૂરી મંજૂરીઓ સુરક્ષિત થઈ ચૂકી છે.

આ આંકડા દર્શાવે છે કે Cloud Computing, AI અને અન્ય ડિજિટલ સેવાઓ માટેની વધતી માંગને પહોંચી વળવા દેશમાં Data Centre infrastructureમાં મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ થઈ રહ્યું છે.

મહારાષ્ટ્ર સૌથી મોટું Data Centre માર્કેટ

ભારતમાં હાલમાં મહારાષ્ટ્ર સૌથી મોટું Data Centre માર્કેટ છે. BloombergNEF મુજબ દેશની Live IT Capacityમાંથી આશરે 55 ટકા ક્ષમતા મહારાષ્ટ્રમાં છે. Enterprise demand, cloud infrastructure, subsea cable connectivity અને વિકસિત Data Centre ecosystemને કારણે રાજ્ય આગળ છે.

ગુજરાત સહિત અનેક રાજ્યોમાં આગામી તબક્કાની વૃદ્ધિ

Data Centre ક્ષેત્રના આગામી તબક્કાના વિકાસમાં ગુજરાત, આંધ્ર પ્રદેશ, કર્ણાટક, તમિલનાડુ, તેલંગાણા અને ઉત્તર પ્રદેશ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. BloombergNEF મુજબ આ રાજ્યોમાં કંપનીઓ દ્વારા વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સ અને રોકાણોની જાહેરાત થઈ રહી છે.

આ ગુજરાત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ તક છે, કારણ કે Data Centre માટે વીજળી, જમીન અને મજબૂત ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી જેવી સુવિધાઓનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે.

AIથી Data Centreની માંગમાં મોટો વધારો

Artificial Intelligence (AI) અને hyperscale computingના ઝડપી વિકાસને કારણે ભારતમાં Data Centreની વીજળીની માંગ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધવાની ધારણા છે.

BloombergNEFના Economic Transition Scenario મુજબ, ભારતના Data Centre ક્ષેત્રની વાર્ષિક વીજળીની માંગ 2025ના 11 TWhથી વધીને 2035માં 91 TWh થઈ શકે છે. એટલે આગામી દાયકામાં Data Centre માટેની વીજળીની માંગમાં આઠ ગણાથી વધુ વધારો થવાની સંભાવના છે.

મોટા રોકાણોથી ક્ષેત્રને મળશે વેગ

ભારતમાં Data Centre વિકાસ માટે મોટા પાયે રોકાણની જાહેરાતો થઈ રહી છે. BloombergNEF મુજબ, Reliance Industries અને Adani Groupે મળીને Data Centre વિકાસ માટે $210 બિલિયનના રોકાણની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે, જે કુલ જાહેર કરાયેલા રોકાણનો આશરે 45 ટકા હિસ્સો છે. અહેવાલ મુજબ જાહેર કરાયેલા રોકાણમાંથી લગભગ 95 ટકા મોટા hyperscale AI campuses તરફ કેન્દ્રિત છે.

વિકાસ સાથે પડકારો પણ રહેશે

Data Centre ક્ષેત્રના ઝડપી વિસ્તરણ સાથે વીજળી અને ટ્રાન્સમિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર પણ દબાણ વધી શકે છે. BloombergNEFએ ચેતવણી આપી છે કે ટ્રાન્સમિશન નેટવર્કનું યોગ્ય આયોજન નહીં થાય તો મોટા Data Centre પ્રોજેક્ટ્સના વિકાસમાં અડચણ આવી શકે છે. પાણીનો ઉપયોગ પણ કેટલાક શહેરોમાં મહત્વનો મુદ્દો બની શકે છે, ખાસ કરીને પાણીની તંગી ધરાવતા વિસ્તારોમાં.

ભારત માટે ડિજિટલ અર્થતંત્રની મોટી તક

Data Centreની વધતી ક્ષમતા ભારતના Cloud Computing, AI, ડિજિટલ સેવાઓ અને અન્ય ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રોના વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર પૂરો પાડી શકે છે. છેલ્લા છ વર્ષમાં Live IT Capacityમાં થયેલો ચાર ગણો વધારો અને આગામી પ્રોજેક્ટ્સનું મોટું pipeline દર્શાવે છે કે ભારત એશિયા-પેસિફિકમાં Data Centre ક્ષેત્રનું મહત્વનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.

આ રીતે ભારતની Data Centre ક્ષમતા અને રોકાણમાં થઈ રહેલો વધારો દેશના ઝડપથી વિસ્તરતા ડિજિટલ અર્થતંત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ સકારાત્મક સંકેત છે.