11 ઓગસ્ટ 2026: ભારતમાં ચલણી નોટોના સ્વરૂપમાં મોટો બદલાવ આવી શકે છે. કેન્દ્ર સરકારે ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI)ના ₹10 અને ₹20ની Polymer Banknotes માટેના ફીલ્ડ ટ્રાયલના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે. યોજના હેઠળ ₹10ની 100 કરોડ નોટ અને ₹20ની 100 કરોડ નોટ, એટલે કુલ 200 કરોડ પોલિમર નોટ, ટ્રાયલના ભાગરૂપે જારી કરવામાં આવશે.
₹10 અને ₹20ની પોલિમર નોટનું ટ્રાયલ કેમ?
પોલિમર નોટ સામાન્ય કાગળની નોટ કરતાં વધુ ટકાઉ હોય છે અને વારંવાર ઉપયોગ થવાથી થતી ઘસારા, ફાટવા તથા ભેજની સમસ્યામાં વધુ પ્રતિરોધક રહેવાની અપેક્ષા છે. આ ફીલ્ડ ટ્રાયલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ભારતીય પરિસ્થિતિમાં આવી નોટની ટકાઉપણું અને વ્યવહારિક યોગ્યતા ચકાસવાનો છે.
RBIએ આ અંગે સરકારને દરખાસ્ત મોકલી હતી. આ દરખાસ્ત RBI Act, 1934ની Section 25 હેઠળ કરવામાં આવી હતી અને હવે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી તેને મંજૂરી મળી છે.
બજારમાં ક્યારે આવશે પોલિમર નોટ?
હાલમાં તેને સામાન્ય ચલણમાં સંપૂર્ણ રીતે લાવવાની ચોક્કસ તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી. પ્રથમ તબક્કામાં ફીલ્ડ ટ્રાયલ કરવામાં આવશે અને તેના પરિણામોનું મૂલ્યાંકન કર્યા બાદ નિયમિત ધોરણે પોલિમર નોટ જારી કરવા અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે.
RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ તાજેતરમાં સંકેત આપ્યો છે કે ટ્રાયલના પરિણામો યોગ્ય રહ્યા તો આગામી નાણાકીય વર્ષના શરૂઆતના સમયગાળામાં પોલિમર નોટ ચલણમાં લાવવાનું લક્ષ્ય હોઈ શકે છે. જોકે, આને હાલમાં નિશ્ચિત લોન્ચ તારીખ તરીકે જોવી યોગ્ય નથી.
શું હાલની નોટ બંધ થઈ જશે?
ના. પોલિમર નોટના ટ્રાયલનો અર્થ એ નથી કે ₹10 અને ₹20ની હાલની નોટ તરત ચલણમાંથી પાછી ખેંચી લેવામાં આવશે.
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં કાગળ આધારિત નોટોને પોલિમર નોટથી સંપૂર્ણપણે બદલવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. ટ્રાયલનો હેતુ નવી ટેક્નોલોજીની ઉપયોગિતા અને ટકાઉપણું ચકાસવાનો છે.
એટલે જો ભવિષ્યમાં પોલિમર નોટ નિયમિત રીતે જારી કરવામાં આવે તો પણ હાલની નોટો અંગે તાત્કાલિક ગભરાવાની જરૂર નથી.
પોલિમર નોટથી શું ફાયદો થઈ શકે?
પોલિમર આધારિત નોટોનો સૌથી મોટો સંભવિત ફાયદો તેમની વધુ ટકાઉ ક્ષમતા છે. નાના મૂલ્યની નોટો સામાન્ય રીતે વારંવાર લોકોના હાથમાં ફરતી હોવાથી ઝડપથી ખરાબ થાય છે. પોલિમર નોટમાં ઘસારો અને ભેજ સામે વધુ પ્રતિકાર હોવાને કારણે નોટનું આયુષ્ય વધવાની શક્યતા છે.
આ ઉપરાંત, પોલિમર નોટમાં સુરક્ષા સંબંધિત વિશેષ ફીચર્સનો ઉપયોગ કરી શકાય છે, જોકે ભારતમાં ટ્રાયલ માટેની નોટોની ચોક્કસ ડિઝાઇન અને તમામ સુરક્ષા વિશેષતાઓ અંગે અલગથી સત્તાવાર વિગતોની રાહ જોવી પડશે.
અત્યારે શું સમજવું જરૂરી?
- ₹10ની 100 કરોડ પોલિમર નોટના ટ્રાયલની મંજૂરી.
- ₹20ની 100 કરોડ પોલિમર નોટના ટ્રાયલની મંજૂરી.
- કુલ 200 કરોડ પોલિમર નોટ ટ્રાયલમાં આવશે.
- પ્રથમ તબક્કો ફીલ્ડ ટ્રાયલ છે, સંપૂર્ણ રોલઆઉટ નહીં.
- હાલની કાગળની નોટ તાત્કાલિક બંધ થવાની નથી.
- ટ્રાયલના પરિણામ બાદ નિયમિત જારી કરવા અંગે નિર્ણય લેવાશે.
- આગામી નાણાકીય વર્ષના શરૂઆતના સમયગાળામાં સંભવિત રોલઆઉટ અંગે RBI તરફથી સંકેત મળ્યો છે, પરંતુ ચોક્કસ તારીખ જાહેર નથી.
ટૂંકમાં, હાલમાં ₹10 અને ₹20ની ‘પ્લાસ્ટિક નોટ’ તમારા ખિસ્સામાં આવવાની પ્રક્રિયા ટ્રાયલ તબક્કામાં છે. જૂની નોટ બંધ થવાની કોઈ તાત્કાલિક જાહેરાત નથી.
સોશિયલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાવ