જામનગર: સૌરાષ્ટ્રના ઐતિહાસિક શહેર જામનગરના ઇતિહાસમાં શ્રાવણ સુદ સાતમનું વિશેષ મહત્વ છે. ગુજરાત સરકારના જામનગર જિલ્લા પ્રશાસનની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, વિક્રમ સંવત 1596ના શ્રાવણ મહિનાના શુક્લ પક્ષના સાતમા દિવસે, ઓગસ્ટ 1540માં, જામ રાવળે રંગમતી અને નાગમતી નદીઓના કિનારે પોતાની નવી રાજધાનીનો પાયો નાખ્યો હતો. આ નવા નગરનું નામ નવાનગર રાખવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં નવાનગરને જામનગર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું.

જામનગર પહેલાં નવાનગર તરીકે ઓળખાતું હતું

જામનગરની સ્થાપના ઈ.સ. 1540માં નવાનગર રાજ્યની રાજધાની તરીકે થઈ હતી. નવાનગરનો અર્થ ‘નવું નગર’ થાય છે. સત્તાવાર જિલ્લા ઇતિહાસ મુજબ, નવાનગર સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં જાડેજા શાસકોના મહત્વપૂર્ણ રજવાડાઓમાંનું એક હતું.

જામનગરનું વર્તમાન નામ પણ તેના રાજવી ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલું છે. સત્તાવાર માહિતી મુજબ, નવાનગર સમય જતાં જામનગર, એટલે કે ‘જામોનું નગર’, તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું.

જામ રાવળે કચ્છમાંથી સૌરાષ્ટ્ર તરફ પ્રયાણ કર્યું

જામનગર જિલ્લા પ્રશાસનની સત્તાવાર ઐતિહાસિક માહિતીમાં બાર્ડિક તવારીખના આધારે જામ રાવળના જીવન અને સૌરાષ્ટ્રમાં તેમના આગમનની વિગતો આપવામાં આવી છે.

આ વર્ણન મુજબ, જામ રાવળના પિતા જામ લાખાજીની હત્યા તેમના પિતરાઈ તામચી દેડા અને હમીરજી જાડેજા સાથે જોડાયેલા કાવતરામાં થઈ હતી. બાદમાં જામ રાવળે હમીરજીને મારીને પોતાના પિતાની હત્યાનો બદલો લીધો હોવાનું સત્તાવાર ઇતિહાસમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.

હમીરજીના પુત્રો ખેંગારજી અને સાહેબજી દિલ્હી ગયા હતા અને મુઘલ સમ્રાટ હુમાયૂં સાથે જોડાયેલી એક ઘટના બાદ તેમને પોતાનું રાજ્ય પાછું મેળવવા માટે સૈન્ય સહાય મળી હોવાનું આ ઐતિહાસિક વર્ણનમાં જણાવાયું છે. ત્યારબાદ જામ રાવળે કચ્છ છોડીને કાઠિયાવાડ એટલે કે સૌરાષ્ટ્ર તરફ પ્રયાણ કર્યું.

ધ્રોલ પર વિજય અને સૌરાષ્ટ્રમાં રાજ્યનો વિસ્તાર

સત્તાવાર ઇતિહાસ મુજબ, જામ રાવળે કચ્છમાંથી કૂચ કર્યા બાદ તામચી સામે કાર્યવાહી કરી અને ધ્રોલ તથા તેના આસપાસના વિસ્તારો પર વિજય મેળવ્યો. ત્યારબાદ તેમણે ધ્રોલનું શાસન પોતાના ભાઈ હરધોળજીને સોંપ્યું. હરધોળજી બાદમાં યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા અને તેમનું સિંહાસન તેમના મોટા પુત્ર જસોજીને મળ્યું હતું. ત્યારબાદ જામ રાવળે સૌરાષ્ટ્રના વિવિધ વિસ્તારોમાં પોતાનું રાજ્ય વિસ્તર્યું.

સસલાની બહાદુરીથી પ્રભાવિત થયા જામ રાવળ

જામનગરની સ્થાપના સાથે એક પ્રસિદ્ધ ઘટના પણ જોડાયેલી છે. જામનગર જિલ્લા પ્રશાસનની સત્તાવાર History પેજ મુજબ, હાલના જામનગર વિસ્તારની જમીન પર શિકાર દરમિયાન જામ રાવળે એક સસલાને શિકારી કૂતરાઓનો સામનો કરીને તેમને ભગાડતા જોયું હતું.

આ ઘટનાથી પ્રભાવિત થઈ જામ રાવળે વિચાર્યું કે જે ભૂમિમાં સસલું પણ આવી બહાદુરી બતાવી શકે છે, ત્યાં જન્મેલા લોકો પણ બહાદુર હશે. આ વિચારથી તેમણે આ સ્થળને પોતાની નવી રાજધાની માટે પસંદ કર્યું હોવાનું સત્તાવાર ઇતિહાસમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

શ્રાવણ સુદ સાતમે નવાનગરનો પાયો

જામનગરના સ્થાપના ઇતિહાસની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિગતોમાં શ્રાવણ સુદ સાતમનો ઉલ્લેખ આવે છે.

જિલ્લા પ્રશાસનની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, વિક્રમ સંવત 1596ના શ્રાવણ મહિનાના શુક્લ પક્ષના સાતમા દિવસે, ઓગસ્ટ 1540માં, રંગમતી અને નાગમતી નદીઓના કિનારે જામ રાવળે પોતાની નવી રાજધાનીનો પાયો નાખ્યો હતો. આ રાજધાનીનું નામ નવાનગર રાખવામાં આવ્યું હતું.

આથી શ્રાવણ સુદ સાતમ જામનગરના સ્થાપના ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલી મહત્વપૂર્ણ તિથિ છે.

નવાનગરથી જામનગર સુધી

1540માં નવાનગરની સ્થાપના થયા બાદ સમય સાથે આ શહેર જામનગર તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું. આજે જામનગર તેની ઐતિહાસિક ઓળખ, રાજવી વારસા અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ માટે જાણીતું છે. ગુજરાત સરકારના જિલ્લા પ્રશાસનની માહિતી પણ જામનગરના ઇતિહાસને નવાનગર અને જાડેજા શાસન સાથે જોડે છે.

શહેરની ઐતિહાસિક ઓળખમાં લાખોટા તળાવ અને લાખોટા કોઠો જેવા વારસાસ્થળોનું પણ મહત્વ છે. જામનગર જિલ્લા પ્રશાસન શહેરના વિવિધ ઐતિહાસિક અને પ્રવાસન સ્થળોને તેની વારસાગાથાના ભાગરૂપે દર્શાવે છે.

જામનગર માટે શ્રાવણ સુદ સાતમનું મહત્વ

આજે જ્યારે જામનગરનો સ્થાપના દિવસ ઉજવાય છે ત્યારે તેની પાછળનો ઇતિહાસ માત્ર એક તારીખ પૂરતો સીમિત નથી. શ્રાવણ સુદ સાતમ, વિક્રમ સંવત 1596 અને ઓગસ્ટ 1540 સાથે જોડાયેલી નવાનગરની સ્થાપના શહેરના ઇતિહાસનો મહત્વપૂર્ણ પડાવ છે.

રંગમતી અને નાગમતીના કિનારે જામ રાવળે નખેલો નવાનગરનો પાયો સમયની સાથે વિકસીને આજના જામનગરમાં પરિવર્તિત થયો છે. તેથી શ્રાવણ સુદ સાતમ જામનગરની ઐતિહાસિક ઓળખ અને ગૌરવ સાથે જોડાયેલી યાદગાર તિથિ બની રહી છે.

આપણા ઐતિહાસિક જામનગરને સ્થાપના દિવસની હાર્દિક શુભકામનાઓ!