બેંકમાં ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) કરાવનારા લોકો માટે આગામી દિવસોમાં વ્યાજદર અંગેના ફેરફારો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) દ્વારા રેપો રેટ અંગે લેવાતો નિર્ણય બેંકોની નાણાકીય નીતિ પર અસર કરી શકે છે. જો રેપો રેટમાં વધારો થાય અને બેંકો પોતાની ડિપોઝિટ માટે વધુ ભંડોળ મેળવવા ઇચ્છે, તો FD પરના વ્યાજદરમાં પણ વધારો થવાની શક્યતા રહે છે.

જોકે, રેપો રેટમાં ફેરફાર થતાં જ તમામ બેંકો FDના વ્યાજદરમાં વધારો કરશે એવું જરૂરી નથી. દરેક બેંક પોતાની નાણાકીય જરૂરિયાત, લોનની માંગ અને બજારમાં ઉપલબ્ધ ભંડોળને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લે છે.

રેપો રેટ વધવાથી FDના વ્યાજ પર કેવી અસર થઈ શકે?

રેપો રેટ એ દર છે જેના પર RBI બેંકોને ટૂંકા ગાળાની નાણાકીય જરૂરિયાત માટે નાણાં આપે છે. આ દરમાં વધારો થાય તો બેંકો માટે ભંડોળ મેળવવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં બેંકો ગ્રાહકો પાસેથી વધુ ડિપોઝિટ મેળવવા માટે FD પર આકર્ષક વ્યાજદર ઓફર કરી શકે છે.

પરંતુ FDના દરમાં વધારો થવો માત્ર રેપો રેટ પર આધારિત નથી. બેંકો પાસે કેટલી ડિપોઝિટ છે, કેટલી લોન આપવામાં આવી રહી છે અને બજારમાં નાણાંની ઉપલબ્ધતા કેટલી છે, તેવાં પરિબળો પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

ડિપોઝિટ મેળવવા માટે બેંકો વચ્ચે વધી શકે સ્પર્ધા

બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં લોનની માંગ વધે ત્યારે બેંકોને ધિરાણ માટે વધુ નાણાંની જરૂર પડી શકે છે. બીજી તરફ, રોકાણકારો પાસે પૈસા રોકવા માટે બેંક FD ઉપરાંત પોસ્ટ ઓફિસની યોજનાઓ, નાની બચત યોજનાઓ અને સરકારી સિક્યોરિટીઝ જેવા વિકલ્પો પણ ઉપલબ્ધ છે.

આવી સ્પર્ધામાં બેંકો ગ્રાહકોને પોતાની તરફ આકર્ષવા અને હાલના ગ્રાહકોની ડિપોઝિટ જાળવી રાખવા માટે પસંદગીની મુદત પર વધુ વ્યાજ આપવાનું નક્કી કરી શકે છે. જોકે, આ ફેરફાર દરેક બેંકમાં એકસરખો હશે તેની ખાતરી નથી.

લાંબા ગાળાની FD કરાવતાં પહેલાં આ બાબત ધ્યાનમાં રાખો

જો ભવિષ્યમાં FDના વ્યાજદર વધે તો હાલના દરે લાંબા સમય માટે આખી રકમ રોકી દેવાથી રોકાણકાર નવી ઊંચી વ્યાજદરની તકનો લાભ મેળવવામાં પાછળ રહી શકે છે. જોકે, વ્યાજદર વધશે જ એવી ખાતરી ન હોવાથી નિર્ણય લેતાં પહેલાં પોતાની જરૂરિયાતોનું મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે.

આ સ્થિતિમાં FD Laddering ઉપયોગી વિકલ્પ બની શકે છે. આ પદ્ધતિમાં રોકાણની કુલ રકમને અલગ-અલગ મુદતની FDમાં વહેંચવામાં આવે છે. જુદી-જુદી FD પાકતી જાય ત્યારે ઉપલબ્ધ વ્યાજદર અને પોતાની જરૂરિયાત પ્રમાણે ફરી રોકાણ કરી શકાય છે.

આ રીતે રોકાણકારને સમગ્ર રકમ લાંબા સમય માટે એક જ વ્યાજદરે બાંધી રાખવાની જરૂર રહેતી નથી.

પોસ્ટ ઓફિસની બચત યોજનાઓ પણ બની શકે વિકલ્પ

બેંક FD ઉપરાંત રોકાણકારો પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF), નેશનલ સેવિંગ્સ સર્ટિફિકેટ (NSC), સિનિયર સિટિઝન્સ સેવિંગ્સ સ્કીમ, સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના અને પોસ્ટ ઓફિસ ટાઇમ ડિપોઝિટ જેવી યોજનાઓ પર પણ વિચાર કરી શકે છે.

આ યોજનાઓના વ્યાજદર, રોકાણની મુદત, ઉપાડના નિયમો અને કરવેરાની જોગવાઈઓ અલગ-અલગ હોય છે. તેથી રોકાણ કરતાં પહેલાં પોતાની નાણાકીય જરૂરિયાત અને રોકાણના સમયગાળા પ્રમાણે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરવો જરૂરી છે.

FDમાં રોકાણ કરનારાઓએ હવે શું કરવું?

RBIના રેપો રેટ અંગેના નિર્ણય બાદ બેંકો FDના વ્યાજદરમાં શું ફેરફાર કરે છે તેના પર રોકાણકારોએ નજર રાખવી જોઈએ. જો બેંકો વ્યાજદર વધારે તો નવી FD કરાવનારાઓ અને પાકતી FDનું રિન્યૂઅલ કરાવનારાઓને વધુ વળતર મેળવવાની તક મળી શકે છે.

રોકાણ કરતાં પહેલાં નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:

  • અલગ-અલગ બેંકોના FD વ્યાજદરની સરખામણી કરો.
  • પોતાની જરૂરિયાત પ્રમાણે FDની મુદત પસંદ કરો.
  • સમય પહેલાં FD તોડવાના નિયમો અને દંડ તપાસો.
  • વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે ઉપલબ્ધ વધારાના વ્યાજદરની માહિતી મેળવો.
  • કરવેરા અને રોકાણની પ્રવાહિતા એટલે કે જરૂર પડે ત્યારે પૈસા ઉપાડવાની સુવિધા ધ્યાનમાં લો.