પોતાના નામે લીધેલું મોબાઇલ SIM કાર્ડ અન્ય વ્યક્તિને આપવું, વેચવું કે ટ્રાન્સફર કરવું ભારે પડી શકે છે. **Department of Telecommunications (DoT)**એ 21 સપ્ટેમ્બરે જાહેર કરેલી સત્તાવાર ચેતવણીમાં નાગરિકોને પોતાના નામે મેળવેલા SIM કાર્ડ અન્ય લોકોને ન આપવા જણાવ્યું છે. વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો આવા SIMનો સાયબર ફ્રોડ અથવા અન્ય ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિમાં દુરુપયોગ થાય, તો મૂળ સબસ્ક્રાઇબર માટે પણ કાયદાકીય જવાબદારી ઊભી થઈ શકે છે.

છત્તીસગઢમાં 25 SIMનો મામલો સામે આવ્યો

DoTના જણાવ્યા અનુસાર, તાજેતરની સાયબર ક્રાઇમ તપાસ દરમિયાન છત્તીસગઢમાં એક Point of Sale (PoS) એજન્ટે નાગરિકોના ઓળખ દસ્તાવેજોનો તેમની જાણકારી કે સંમતિ વિના ઉપયોગ કરીને 25 મોબાઇલ કનેક્શન સક્રિય કર્યા હતા.

આ 25 કનેક્શનોની DoTના Digital Intelligence Platform (DIP) પર તપાસ કરવામાં આવી હતી. શંકાસ્પદ કનેક્શનોનું ફરીથી વેરિફિકેશન કરવામાં આવ્યું અને જે નંબરો આ પ્રક્રિયામાં નિષ્ફળ રહ્યા તેમને ડિએક્ટિવેટ કરવામાં આવ્યા. સંબંધિત PoS એજન્ટને પણ DoT અને ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ દ્વારા બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યો.

પોતાના નામે SIM લઈને બીજાને આપશો નહીં

DoTએ નાગરિકોને ખાસ કરીને પોતાના નામે મેળવેલા SIM કાર્ડને બીજાને ટ્રાન્સફર કરવા, વેચવા કે હેન્ડઓવર કરવા સામે ચેતવણી આપી છે.

વિભાગે વધુમાં જણાવ્યું છે કે પોતાના નામે SIM મેળવીને તેને અન્ય વ્યક્તિને લોન, ભાડે અથવા ‘SIM mule’ તરીકે ઉપયોગ માટે આપવું, અને ત્યારબાદ તેનો સાયબર ફ્રોડ અથવા અન્ય ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિમાં ઉપયોગ થવો, મૂળ સબસ્ક્રાઇબર માટે કાયદાકીય જવાબદારીનું કારણ બની શકે છે.

અર્થાત્, મિત્ર કે ઓળખીતા વ્યક્તિને તમારા નામે લીધેલું SIM વાપરવા આપતા પહેલાં પણ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.

3 વર્ષ સુધીની જેલ અને ₹50 લાખ સુધીનો દંડ

DoTએ જણાવ્યું છે કે fraudulent SIM issuance, telecom identifiersનો દુરુપયોગ અને IMEI સાથે ચેડાં Telecommunications Act, 2023 હેઠળ દંડનીય છે. આવા સંબંધિત ઉલ્લંઘનોમાં 3 વર્ષ સુધીની કેદ અને ₹50 લાખ સુધીનો દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.

જોકે, તેનો અર્થ એ નથી કે કોઈ વ્યક્તિના નામે SIM નોંધાયેલું છે એટલે તે વ્યક્તિ આપમેળે ગુનેગાર બની જાય છે. કાયદાકીય જવાબદારી સંબંધિત વ્યક્તિની ભૂમિકા અને ચોક્કસ પરિસ્થિતિ પર આધારિત રહેશે. DoTની ચેતવણી ખાસ કરીને SIMના દુરુપયોગને રોકવા માટે છે.

તમારા નામે કેટલા SIM છે? આ રીતે તપાસો

સરકારનું Sanchar Saathi પોર્ટલ અને મોબાઇલ એપ નાગરિકોને તેમના નામે કેટલા મોબાઇલ કનેક્શન જારી થયા છે તે તપાસવાની સુવિધા આપે છે.

જો તમારા નામે કોઈ અજાણ્યો અથવા હવે જરૂરી ન હોય તેવો મોબાઇલ નંબર જોવા મળે, તો તેને રિપોર્ટ/બ્લોક કરવાની સુવિધાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

IMEI સાથે પણ ચેડાં ન કરો

DoTની 21 સપ્ટેમ્બરની ચેતવણી માત્ર SIM સુધી મર્યાદિત નથી. વિભાગે tampered અથવા configurable IMEI ધરાવતા ઉપકરણોનો ઉપયોગ ન કરવા અને નકલી દસ્તાવેજો, છેતરપિંડી અથવા impersonation દ્વારા SIM મેળવવાથી દૂર રહેવા પણ જણાવ્યું છે.

આ ઉપરાંત, Calling Line Identity (CLI) અથવા અન્ય ટેલિકોમ ઓળખચિહ્નોમાં ફેરફાર કરવા માટે એપ, વેબસાઇટ કે અન્ય માધ્યમોનો ઉપયોગ ન કરવાની પણ સલાહ આપવામાં આવી છે.

શું કરવું?

  • પોતાના નામે લીધેલું SIM અન્ય વ્યક્તિને વાપરવા માટે ન આપો.
  • પોતાના નામે અજાણ્યા SIM કનેક્શન છે કે નહીં તે નિયમિત તપાસો.
  • અજાણ્યો નંબર જોવા મળે તો Sanchar Saathi મારફતે રિપોર્ટ કરો.
  • નકલી દસ્તાવેજો અથવા અન્ય વ્યક્તિની ઓળખનો ઉપયોગ કરીને SIM ન મેળવો.
  • IMEI સાથે ચેડાં કરેલા ફોન અથવા ઉપકરણોથી દૂર રહો.

સરકારની આ ચેતવણીનો મુખ્ય હેતુ નાગરિકોના નામે જારી થયેલા મોબાઇલ કનેક્શનના દુરુપયોગને રોકવાનો છે. તેથી તમારા નામે રહેલા SIM અને અન્ય ટેલિકોમ કનેક્શન અંગે સાવચેત રહેવું મહત્વપૂર્ણ છે.

સત્તાવાર સ્રોત: 21 સપ્ટેમ્બર 2026ના Department of Telecommunications/PIB પ્રેસ રિલીઝ.