દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી સોલર ટેલિસ્કોપ ‘ડેનિયલ કે. ઇનોયે સોલર ટેલિસ્કોપ’ દ્વારા સૂર્યની સપાટીની અત્યાર સુધીની સૌથી સ્પષ્ટ તસવીરો અને વીડિયો રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે. 5 ઓગસ્ટે નેચર જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા સંશોધન અનુસાર, હવાઈના માઉઈ ટાપુ પર સ્થિત આ ટેલિસ્કોપે સૂર્યના સનસ્પોટની આસપાસના વિસ્તારનું અત્યંત નજીકથી નિરીક્ષણ કર્યું છે. આ અભ્યાસ દરમિયાન વૈજ્ઞાનિકોને સૂર્યની સપાટી પર નાના ફરતા ચુંબકીય ભંવર પ્રથમવાર આટલી ઊંચી સ્પષ્ટતા સાથે જોવા મળ્યા છે.
વૈજ્ઞાનિકોએ આ પ્રક્રિયાને ‘કેલ્વિન-હેલ્મહોલ્ટ્ઝ અસ્થિરતા’ તરીકે ઓળખાવી છે. જ્યારે પ્લાઝ્મા અથવા ગેસની બે અલગ-અલગ ધારા જુદી ગતિએ એકબીજાની પાસેથી પસાર થાય છે ત્યારે નાના ગોળાકાર વમળો સર્જાય છે. પૃથ્વી પર વાદળો, સમુદ્રના વિશાળ મોજાં અને ગુરુ જેવા ગ્રહોના વાતાવરણમાં આ ઘટના અગાઉ જોવા મળી હતી, પરંતુ સૂર્ય જેવા વિશાળ તારા પર તેને પ્રથમવાર આટલી વિગતવાર રીતે કેદ કરવામાં આવી છે.
આ સંશોધનના મુખ્ય લેખક અને નેશનલ સોલર ઓબ્ઝર્વેટરીના વૈજ્ઞાનિક ડૉ. ડેવિડ કુરિડ્જેના જણાવ્યા મુજબ, આ નાના ચુંબકીય ભંવરો સૂર્યના શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રોને વાળી અને ગૂંચવી દે છે. તેના કારણે મોટી માત્રામાં મેગ્નેટિક ઊર્જા એકત્ર થતી રહે છે અને જ્યારે આ ઊર્જા અચાનક મુક્ત થાય છે ત્યારે સોલર ફ્લેર અને કોરોનલ માસ ઇજેક્શન (CME) જેવી પ્રચંડ ઘટનાઓ સર્જાય છે.
જો આવા સૌર તોફાનો પૃથ્વીની દિશામાં આગળ વધે તો સેટેલાઇટ, GPS, રેડિયો સંચાર વ્યવસ્થા અને પાવર ગ્રીડ પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ ભંવરો સૂર્યની સૌથી બહારની પરત ‘કોરોના’ તેની સપાટી કરતાં અનેકગણી વધુ ગરમ કેમ રહે છે, તે રહસ્ય ઉકેલવામાં પણ મદદરૂપ બની શકે છે.
હવાઈના માઉઈ ટાપુ પર સ્થાપિત ડેનિયલ કે. ઇનોયે સોલર ટેલિસ્કોપનો મુખ્ય અરીસો આશરે 4 મીટર એટલે કે લગભગ 13 ફૂટ વ્યાસ ધરાવે છે. તેમાં અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે પૃથ્વીના વાતાવરણને કારણે તસવીરોમાં થતું ધૂંધળાપણું નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે. આ તકનીકી ક્ષમતાના કારણે વૈજ્ઞાનિકો હવે સૂર્યની અત્યંત સૂક્ષ્મ અને જટિલ રચનાઓનો અગાઉ કરતાં ઘણી વધુ સ્પષ્ટતાથી અભ્યાસ કરી શકી રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં અવકાશ હવામાન અને પૃથ્વી પર તેના પ્રભાવને સમજવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
સોશિયલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાવ