લોકસભાએ તા. 5 ઓગસ્ટે Bankers' Books Evidence Bill, 2026 ધ્વનિમતથી પસાર કરી દીધું છે. આ બિલ અમલમાં આવ્યા બાદ 1891ના બ્રિટિશ સમયના Bankers' Books Evidence Actનું સ્થાન લેશે. નવા કાયદાનો મુખ્ય હેતુ ભારતની આધુનિક ડિજિટલ બેંકિંગ વ્યવસ્થાને અનુરૂપ કાનૂની માળખું તૈયાર કરવાનો અને ઇલેક્ટ્રોનિક બેંકિંગ રેકોર્ડ્સને કાયદેસર રીતે પુરાવા તરીકે રજૂ કરવાની પ્રક્રિયાને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવાનો છે.

હોબાળા વચ્ચે લોકસભામાં બિલ પસાર

લોકસભાની કાર્યવાહી બપોરે ફરી શરૂ થતાં વિપક્ષી સભ્યોએ વિવિધ મુદ્દાઓ પર વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. હોબાળા વચ્ચે કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે Bankers' Books Evidence Bill, 2026 ગૃહ સમક્ષ રજૂ કર્યું હતું. બાદમાં બિલ ધ્વનિમતથી પસાર કરવામાં આવ્યું.

135 વર્ષ જૂનો કાયદો હવે બદલાશે

હાલમાં અમલમાં રહેલો Bankers' Books Evidence Act, 1891 તે સમયનો હતો જ્યારે બેંકિંગ વ્યવહાર મુખ્યત્વે કાગળના રજિસ્ટર અને બહી-ખાતાઓમાં નોંધાતા હતા. છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં મોટા પ્રમાણમાં ડિજિટલ પરિવર્તન આવ્યું છે. આજે કોર બેંકિંગ સિસ્ટમ, ઇન્ટરનેટ બેંકિંગ, મોબાઇલ બેંકિંગ, UPI અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક વ્યવહારો સામાન્ય બની ગયા છે.

આ બદલાયેલી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે જૂના કાયદાને આધુનિક બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.

નવા કાયદાથી શું બદલાશે?

નવા બિલ હેઠળ બેંકોના ડિજિટલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડ્સને કાયદામાં નિર્ધારિત જોગવાઈઓ મુજબ અદાલતમાં પુરાવા તરીકે રજૂ કરવાની પ્રક્રિયા વધુ સ્પષ્ટ બનશે. આથી કાગળ આધારિત દસ્તાવેજો પરની નિર્ભરતા ઘટશે અને ડિજિટલ બેંકિંગ વ્યવસ્થાને કાનૂની આધાર મળશે.

સામાન્ય લોકો અને બેંકોને શું ફાયદો થશે?

  • ડિજિટલ બેંકિંગ રેકોર્ડ્સને કાયદેસર રીતે રજૂ કરવાની પ્રક્રિયા સરળ બનશે.
  • બેંકોને દરેક કેસમાં મોટા પ્રમાણમાં ભૌતિક રજિસ્ટર અને દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની જરૂર ઓછી પડશે.
  • સાયબર ફ્રોડ, ઓનલાઈન બેંકિંગ છેતરપિંડી અને નાણાકીય ગુનાઓની તપાસ દરમિયાન ડિજિટલ રેકોર્ડ્સ મહત્વપૂર્ણ પુરાવા તરીકે ઉપયોગી બનશે.
  • આધુનિક બેંકિંગ વ્યવસ્થાને અનુરૂપ કાનૂની સ્પષ્ટતા મળશે.

શા માટે જરૂરી હતો નવો કાયદો?

1891નો કાયદો તે સમયની પરંપરાગત બેંકિંગ પદ્ધતિને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યો હતો. આજે બેંકિંગ વ્યવહારોનો મોટો હિસ્સો ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા થાય છે. તેથી ડિજિટલ રેકોર્ડ્સને ધ્યાનમાં રાખીને નવા કાનૂની માળખાની જરૂરિયાત ઉભી થઈ હતી.

Bankers' Books Evidence Bill, 2026નો હેતુ આધુનિક બેંકિંગ પ્રણાલી સાથે કાયદાને સુસંગત બનાવવાનો છે, જેથી અદાલતી પ્રક્રિયામાં ડિજિટલ બેંકિંગ રેકોર્ડ્સનો ઉપયોગ વધુ અસરકારક રીતે થઈ શકે.